Με αφορμή την παράσταση «Ροδάφ’νον» και τις εκδηλώσεις μνήμης για τα 107 χρόνια από τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, ο Τάκης Βαμβακίδης παραχώρησε μια βαθιά συγκινητική συνέντευξη στη Γεωργία Βαμβακερού και το NouPou, μιλώντας για την ποντιακή διάλεκτο, τη μνήμη, τη ρίζα και το χρέος διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς των Ποντίων.
Ο Τάκης Βαμβακίδης έχει πίσω του μια μεγάλη και πολυδιάστατη επαγγελματική διαδρομή στο θέατρο, την τηλεόραση και τη λαϊκή σκηνή. Το ευρύ κοινό τον ξεχώρισε και από τη συγκλονιστικά ρεαλιστική ερμηνεία του στη σειρά «Το Κόκκινο Ποτάμι» του Μανούσου Μανουσάκη, ενώ ιδιαίτερη θέση στην πορεία του κατέχει και η σκηνική ενσάρκωση του αγαπημένου λαϊκού ήρωα, του Καραγκιόζη.
Φέτος, μέσα από τον θεατρικό μονόλογο «Ροδα’φνον» του Κώστα Διαμαντίδη, σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη, μας έφερε ακόμη πιο κοντά σε μια γλώσσα που αποτελεί καθρέφτη της ψυχής κάθε Πόντιου. Γιατί η γλώσσα είναι η ρίζα και η ταυτότητά μας. Δεν είναι απλώς ένα μέσο επικοινωνίας, αλλά φορέας πολιτισμού, ιστορίας, μνήμης και αυτοσυνείδησης.
Με βαθιά συγκίνηση και αφοσίωση στην ποντιακή ψυχή, ο ηθοποιός και δημιουργός ξεδιπλώνει τη δική του προσωπική διαδρομή μέσα από τη γλώσσα, το θέατρο και τη μνήμη του Πόντου. Κάθε του βήμα κουβαλά τη ρίζα, τη διάλεκτο και τη βαριά κληρονομιά των προγόνων. Με σεβασμό απέναντι στη γλώσσα που άκουσε από παιδί στο σπίτι και στα καφενεία της Αετορράχης Ελασσόνας, μιλά για τον καθημερινό αγώνα να διασωθεί η ποντιακή λαλιά όχι σαν μουσειακό απομεινάρι, αλλά σαν ζωντανή ανάσα πολιτισμού, μνήμης και ταυτότητας.
Η παράσταση «Ροδα’φνον» παρουσιάζεται στην ποντιακή διάλεκτο, με ελληνικούς υπέρτιτλους, ενώ μέρος του κειμένου ερμηνεύεται στην νεοελληνική γλώσσα.
Κοιτάζοντας πίσω στα πρώτα του βήματα, ο Τάκης Βαμβακίδης διακρίνει αυτό το αόρατο νήμα που τον συνέδεε πάντα με τις ρίζες του, ακόμα και σε ανύποπτες στιγμές της καριέρας του. Πράγματι, σε ό,τι κάνω – όπου ακουμπάω, σε όποια μορφή τέχνης κι αν περνάω – βάζω πάντα το μονοπάτι της ψυχής μου, το ποντιακό», εξομολογείται.
Η απόλυτη ταύτιση και ο έρωτάς του με τη διάλεκτο, ωστόσο, πήραν άλλη διάσταση στην πορεία. «Αυτό το μονοπάτι, μαζί με την ποντιακή διάλεκτο, το ερωτεύτηκα ιδιαίτερα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Αφορμή στάθηκε μια φράση του Ποντίου Υπουργού και βουλευτή Λεωνίδα Ιασωνίδη : “Ξηρανθήτω ημίν ο λάρυγξ, εάν επιλαθώμεθά σου ω πάτριος Ποντία γη”, δηλαδή “Να ξεραθεί το στόμα μου, να μην μπορώ να μιλήσω, αν σε απαρνηθώ ποτέ, ποντιακή ρίζα και πατρίδα μου”. Αυτή η φράση με συγκλόνισε. Στη συνέχεια διάβασα ποιήματα του Ποντιακής καταγωγής θεατρικού συγγραφέα Φίλωνα Κτενίδη, καθώς και του ποιητή και συγγραφέα Κώστα Διαμαντίδη και τότε γεννήθηκε μέσα μου η σκέψη να ασχοληθώ με το ποντιακό θέατρο. Ένα θέατρο γραμμένο στην ποντιακή διάλεκτο, που μου προσφέρει μια ξεχωριστή σκηνική ηδονή».
Μια ζωντανή γλώσσα που αρνείται να πεθάνει
Για τον ίδιο, η ενασχόληση αυτή δεν είναι απλώς μια επαγγελματική επιλογή, αλλά μια βαθιά εσωτερική ανάγκη που αγγίζει τα όρια της ιεροτελεστίας. «Την ποντιακή διάλεκτο την αγάπησα βαθιά και πιστεύω πως δεν θα πεθάνει ποτέ. Είμαι αντίθετος με εκείνους που υποστηρίζουν ότι νομοτελειακά θα χαθεί. Γιατί, αν πεθάνει, θα πεθάνουμε κι εμείς μαζί της. Σ’ αυτό το μονοπάτι συναντώ και τον Μανούσο Μανουσάκη και το “Κόκκινο Ποτάμι”. Εκεί ερμηνεύω τον ρόλο του βουλευτή Παυλίδη και βιώνω μια ακόμη βαθιά συγκίνηση. Είναι σαν να συνομιλώ με τον παππού μου, με τους προγόνους μου, με τους 353.000 νεκρούς».
Τάκης Βαμβακίδης και Γεωργία Βαμβακερού: Το ραντεβού για τη συνέντευξη δόθηκε συμβολικά στην Πλατεία Πόντου στη Γλυφάδα, όπου εδρεύει και ο τοπικός σύλλογος Ποντίων.
Η ευθύνη απέναντι σε αυτή τη βαριά κληρονομιά απαιτεί απόλυτο σεβασμό και πειθαρχία, κάτι που ο δημοφιλής ηθοποιός δεν παραβλέπει ποτέ. «Η ποντιακή διάλεκτος είναι μια μεγάλη πρόκληση για να την προφέρεις σωστά. Έχω τέσσερις δασκάλους. Καθετί που λέω σε μια ποντιακή παράσταση περνά από το φίλτρο αυτών των ανθρώπων – δασκάλων και φίλων μαζί. Γιατί αυτή τη γλώσσα πρέπει να τη λέμε σωστά. Όπως τη μιλούσαν οι παππούδες μας. Εγώ μιλούσα ποντιακά από παιδί. Στο σπίτι, στο σχολείο, στο χωριό μου, την Αετορράχη Ελασσόνας. Όμως άλλο να μιλάς τη γλώσσα και άλλο να την ερμηνεύεις – ειδικά μέσα από γραμμένα κείμενα. Στην τελευταία παράσταση έκανα έντεκα λάθη. Λεπτομέρειες – ένα φωνήεν, μια ανάσα. Όμως κι αυτά τα διορθώνω».
Η διάσωση αυτής της λαλιάς περνά μέσα από την καθημερινή της χρήση και τη σύνδεση των ανθρώπων. «Η ποντιακή γλώσσα είναι ζωντανή. Τη μιλούν ακόμη οι παππούδες μας, τη μιλούν οι γονείς μας. Και όταν συναντιόμαστε οι Πόντιοι, οφείλουμε να τη μιλάμε. Γιατί, όπως λέει και ο Κώστας Διαμαντίδης: “Όταν ένας Πόντιος συναντά έναν Πόντιο και δεν μιλούν ποντιακά, χάνεται η Ποντιακή μας ρίζα”».
Ο Τάκης Βαμβακίδης και ο Κυριάκος Τιλγκερίδης, πρόερδος της Ένωσης Ποντίων Γλυφάδας “Η ΡΩΜΑΝΙΑ”
Μέσα από το έργο «Ροδάφ’νον», τα μηνύματα αυτά αποκτούν σάρκα και οστά πάνω στο σανίδι, αγγίζοντας τις ευαίσθητες χορδές των νεότερων θεατών. «Και στο “Ροδάφ’νον” η Παρθένα, η γιαγιά, η πρόσφυγας, λέει πως τη γλώσσα μας δεν πρέπει να τη χάσουμε. Πως Πόντιος που δε μιλάει τη γλώσσα του είναι παπάς χωρίς γένια. Κι αυτό είναι κάτι που το βλέπεις να περνάει και στα νέα παιδιά. Στις παραστάσεις έρχονται πολλοί νέοι άνθρωποι, περιμένουν έξω από το θέατρο, θέλουν να ακούσουν τη γλώσσα, να ακούσουν τη λύρα, να νιώσουν κάτι από τον τόπο τους. Κι αυτή είναι η πραγματική επανάσταση. Τα παιδιά έχουν ήδη μια πρώτη επαφή μέσα από τους ποντιακούς συλλόγους και γι’ αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό να στηριχθούν αυτοί οι σύλλογοι, να γίνονται μαθήματα ποντιακής γλώσσας, να υπάρχουν δάσκαλοι που θα μεταδίδουν τη διάλεκτο και την παράδοση. Γιατί όταν ένα παιδί που έχει ακούσει λίγα ποντιακά έρχεται στην παράσταση και ακούει βαριά, παλιάς κοπής ποντιακά, ενθουσιάζεται. Νιώθει ότι ανοίγεται μπροστά του ένας ολόκληρος κόσμος».
Όταν ο Καραγκιόζης συνάντησε τον Πόντο
Κλείνοντας, ο Τάκης Βαμβακίδης μοιράζεται μια αναπάντεχη καλλιτεχνική διασταύρωση, που απέδειξε ότι τίποτα στην πορεία του δεν ήταν τυχαίο, αφού ακόμη και ο Καραγκιόζης—τον οποίο υπηρέτησε για δεκαετίες—είχε μέσα του τη στόφα της ίδιας προσφυγικής ψυχής. «Εγώ πάντα κουβαλούσα μέσα μου μια γεύση από Πόντο σε ό,τι έκανα, αλλά κάποτε πίστευα πως ο Καραγκιόζης δεν είχε καμία σχέση με αυτό. Μέχρι που ο Πάνος Σκουρολιάκος είδε κάτι στο πρόσωπό μου και μου ζήτησε να συμμετέχω σαν ζωντανός Καραγκιόζης σε ένα τηλεοπτικό σόου. Τότε πήγα στον μεγάλο δάσκαλο, τον Ευγένιο Σπαθάρη, για να μου μάθει λίγη από την έκφραση και την κίνηση του ζωντανού Καραγκιόζη. Και αυτή η “μικρή επίσκεψη” κράτησε τελικά 25 ολόκληρα χρόνια. Έγινε μια σπουδαία συνεργασία και μια βαθιά φιλία μέχρι να φύγει ο δάσκαλος από τη ζωή. Παίξαμε μαζί, ταξιδέψαμε μαζί, ζήσαμε τον κόσμο του θεάτρου σκιών και κάποια στιγμή, όταν παρουσιάζαμε στο Badminton το έργο “Σκιών Καμώματα”, ήρθε ένας άνθρωπος και μου έφερε ένα ποντιακό κείμενο λέγοντάς μου: “Θέλω να το παίξεις σαν ζωντανός Καραγκιόζης”».
Αυτή η στιγμή ήταν η αποκάλυψη που ένωσε όλα τα κομμάτια του παζλ της ζωής του. «Εκεί κατάλαβα πως ο Καραγκιόζης, που έρχεται από την Ανατολή και πέρασε μέσα από την Τουρκία και τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας, κουβαλάει κι αυτός μέσα του κάτι από την ψυχή του Πόντου. Και τότε όλα ενώθηκαν μέσα μου: η γλώσσα, η προσφυγιά, η μνήμη, η σάτιρα, ο λαϊκός άνθρωπος. Γιατί ο Καραγκιόζης, όπως και ο Πόντιος, έμαθε να επιβιώνει με το χιούμορ, με την αξιοπρέπεια και με την ψυχή του».
Πηγή : noupou.gr
