«Θα γομώνουμε δάκρεα όλια τα θαλασσάκρεα». Με αυτόν τον στίχο καταλήγει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τραγούδια του Χρήστου Αντωνιάδη, το «Μαυροθάλασσας ψύα», στο άκουσμα του οποίου συγκλονίστηκε η αίθουσα «Γεώργιος Καράντζας» της ΕΣΗΕΑ την Τρίτη 14 Οκτωβρίου 2025, αποτυπώνοντας τη συναισθηματική φόρτιση της βραδιάς. Σε μια εκδήλωση γεμάτη συγκίνηση, πολιτισμό και σεβασμό προς έναν σπουδαίο δημιουργό, παρουσιάστηκε το βιβλίο του αείμνηστου Χρήστου Αντωνιάδη, «Μήδεια – Η Τραγωδία του Ευριπίδη στην Ποντιακή Διάλεκτο».
Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η εκδήλωση, με τίτλο «Ο Θρήνος της Μήδειας στα Ποντιακά», διοργανώθηκε από το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ και την Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος, αποτελώντας μια πράξη πολιτισμικής δικαίωσης για τη γλώσσα και την ψυχή του Πόντου.
Την εκδήλωση συντόνισε η Εύα Νικολαΐδου, ενώ παρόντες δήλωσαν και μίλησαν προσωπικότητες από τον χώρο των γραμμάτων, της πολιτικής και του πολιτισμού, μεταξύ των οποίων οι Δημήτρης Κουτσούμπας, Λάζαρος Τσαβδαρίδης, Ευστάθιος Κωνσταντινίδης, Γιώργος Βαρυθυμιάδης, Σάββας Καλεντερίδης, Ηρώ Σαΐα, Σωτήρης Τριανταφύλλου, Θέμης Μπερεδήμας, Γιώργος Λιάνης, Ελένη Γερασιμίδου και η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ Μαρία Αντωνιάδου.
Μνήμες και λόγια για έναν άνθρωπο του πνεύματος
Η κεντρική ομιλία ανέδειξε τη σπουδαία παρακαταθήκη του Χρήστου Αντωνιάδη, όχι μόνο την επιστημονική, αλλά την πολιτισμική και την κοινωνική. Νευροχειρουργός, πανεπιστημιακός δάσκαλος, ποιητής και στιχουργός, ο Αντωνιάδης υπήρξε, όπως ειπώθηκε, «άνθρωπος που υπηρέτησε τον άνθρωπο και ύμνησε την ψυχή του Πόντου».
Η προσωπικότητά του όμως διακρίνεται, όπως ειπώθηκε, από μια λέξη που δεν είναι σπάνια, αλλά σπανίζει στις μέρες μας. Ο Αντωνιάδης ήταν άνθρωπος. Άνθρωπος ολοκληρωμένος με όλη τη σημασία της λέξης. Ήταν γιατρός των σωμάτων αλλά και των ψυχών, ενώ πρόσφερε τις υπηρεσίες του χωρίς καμία διάκριση στους ανθρώπους και μάλιστα αφιλοκερδώς σε αυτούς που δεν στερούνταν οικονομικών δυνατοτήτων.
Η Μαρία Αντωνιάδου, η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ και μάλιστα ποντιακής καταγωγής, στάθηκε στο μιλέτ των Ποντίων, αφήνοντας να εννοηθούν τα βάσανα που υπέστη η φυλή των προγόνω της αλλά και ο ρατσισμός που δέχτηκε: «Οι άνθρωποι όπως ο Χρήστος Αντωνιάδης απέδειξαν ότι οι Πόντιοι δεν ήταν κατώτεροι. Ήταν μορφωμένοι, καλλιεργημένοι, άνθρωποι της γνώσης και της προσφοράς. Για μένα αυτή δεν είναι απλώς μια εκδήλωση μνήμης, αλλά ένα μνημόσυνο στους δικούς μας ανθρώπους».
Ο Δημήτρης Κουτσούμπας, έκανε την έκπληξη αρχίζοντας την ομιλία του με ένα δίστιχο στα ποντιακά (το οποίο είχε τραγουδήσει ο αείμνηστος Χρήστος Παπαδόπουλος): «Ντο θ’ ευτάμε τα παραδάς και το πολλά τον βίον, το ΚΚΕ εν’ ας σ’ όλον το κάλλιον». Ο γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος στάθηκε στον πόνο του ξεριζωμού που αποτύπωσε ο Αντωνιάδης στους στίχους του. «Άκουγε τους ανθρώπους που αναγκάστηκαν να ξεριζωθούν», συνδέοντας την ποίησή του με τον αγώνα και την ανθρωπιά.
Ο υφυπουργός Ανάπτυξης Λάζαρος Τσαβδαρίδης τόνισε πως η εκδήλωση «δεν αποτελεί πράξη μνήμης, αλλά δικαίωσης και αναγνώρισης», ενώ σημείωσε ότι «ο Αντωνιάδης έδωσε νέα πνοή στην ποντιακή διάλεκτο, ένιωσε τον πόνο της Μήδειας όπως τον ένιωσε ο Ποντιακός Ελληνισμός».
Ο βουλευτής και πρώην υπουργός Εσωτερικών Ευστάθιος Κωνσταντινίδης μίλησε για έναν άνθρωπο που «άφησε έντονο αποτύπωμα στην επιστήμη και στην πνευματική δημιουργία, διακρίθηκε και πρωτοπόρησε», ενώ ο πρόεδρος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδας, Γιώργος Βαρυθυμιάδης υπενθύμισε τα λόγια του Χρήστου Αντωνιάδη πως «η παράδοση δεν είναι στατικό ή εκθεσιακό έκθεμα. Είναι ζωντανή μνήμη που ανανεώνεται μέσα από έργα όπως αυτό του Αντωνιάδη».
Ο Γιώργος Λιάνης, βαθιά συγκινημένος, μετουσίωσε όλη την προσωπικότητα του Χρήστου Αντωνιάδη σε μία λέξη, όπως προαναφέρθηκε: «Ήταν άνθρωπος για όλες τις εποχές. Με τη λέξη “άνθρωπος” καταδύονται όλα τα δέοντα. Ο Αντωνιάδης ήταν, πάνω απ’ όλα, άνθρωπος».
Ένα έργο-γέφυρα πολιτισμού
Η παρουσίαση του βιβλίου «Μήδεια – Η Τραγωδία του Ευριπίδη στην Ποντιακή Διάλεκτο» αναδείχθηκε ως κορυφαία στιγμή πολιτισμικής σύνθεσης.
Η μετάφραση του Αντωνιάδη, καρπός πολυετούς δουλειάς, δεν αποτελεί απλώς γλωσσική απόδοση, αλλά μια εσωτερική μεταγραφή της τραγωδίας μέσα από τον ποντιακό πολιτισμικό κώδικα.
Στο τέλος το κοινό συγκλονίστηκε με τέσσερα δρώμενα. Το πρώτο ήταν όταν ο ηθοποιός, Ιεροκλής Μιχαηλίδης, ο οποίος ήταν εκείνος που παρακίνησε τον Χρήστο Αντωνιάδη να μεταφράσει τη Μήδεια στα ποντιακά, ανέγνωσε απόσπασμα από το βιβλίο. Το δεύτερο ήταν η Σέρρα, ο πυρρίχιος χορός των Ποντίων που χόρεψαν μαυροφορεμένοι ζιπκαλήδες χορευτές. Το τρίτο ήταν η στιγμή που η Ηρώ Σαΐα ερμήνευσε το «Την πατρίδα μ’ έχασα». Το τέταρτο αφορά την άνοδο στο πατάρι της αίθουσας «Γεώργιος Καραντζάς» του κτιρίου της ΕΣΗΕΑ, δύο φίλων του Χρήστου Αντωνιάδη, του λυράρη Κώστα Σιαμίδη και του τραγουδιστή Γιώργου Στεφανίδη. Αμφότεροι ερμήνευσαν τραγούδια-σήμα κατατεθέν της στιχουργικής του Αντωνιάδη. «Μαυροθάλασσας ψύα», «Πατρίδα μ’ αραεύω σεν» και «Σον παράδεισον απάν».
Από τη συγκινητική εκδήλωση κρατούμε ως επιμύθιο τη φράση της προέδρου της ΕΣΗΕΑ: «Αυτή η Ένωση θα είναι πάντα ανοιχτή σε ανθρώπους σαν τον Αντωνιάδη. Όπως δώσαμε ταυτότητα στον Κόντογλου μετά από εξήντα χρόνια, έτσι και τώρα τιμούμε έναν δημιουργό που έδωσε ταυτότητα στη μνήμη μας».
Η παρουσίαση του έργου του Χρήστου Αντωνιάδη δεν ήταν απλώς ένα πολιτιστικό γεγονός. Ήταν μια τελετή ψυχής, μια γέφυρα ανάμεσα στην αρχαία τραγωδία και το ποντιακό βίωμα· μια υπόμνηση πως ο λόγος και η μνήμη, όταν ενώνονται, γίνονται πολιτισμός που δεν πεθαίνει.
Η παρουσίαση όπως καλύφθηκε από το Live Media:
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
