Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Η είδηση για την επιστροφή κειμηλίων της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας από τη Βουλγαρία συνδέεται με έναν αγώνα στον οποίο είχε αφιερώσει μεγάλες δυνάμεις ο μακαριστός Μητροπολίτης Δράμας Παύλος. Ο Πόντιος ιεράρχης επέμεινε επί χρόνια στη διεκδίκηση των εκκλησιαστικών θησαυρών που είχαν λεηλατηθεί το 1917, κρατώντας την υπόθεση στο επίκεντρο των παρεμβάσεών του.
Ελλάδα και Βουλγαρία προχωρούν σε συμφωνία για την επιστροφή 48 κειμηλίων από τη Σόφια. Προέρχονται από τη Μονή Εικοσιφοίνισσας, τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και τη Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Από την ελληνική πλευρά θα παραδοθούν στη Βουλγαρία τα οστά που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με άλλο ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στην Πρέσπα.
Από τη Σίμικλη της Χαλδίας στην ποιμαντορία της Δράμας
Ο Παύλος, κατά κόσμον Αλέξανδρος Αποστολίδης, είχε βαθιές οικογενειακές ρίζες στον Πόντο. Ο παππούς του από την πλευρά του πατέρα του, Αλέξανδρος Αποστολίδης, καταγόταν από τη Σίμικλη της Χαλδίας. Τη σύνδεση αυτή κατέγραψε ο ίδιος στον πρόλογο του βιβλίου του «Η Σίμικλη της Χαλδίας», παρουσιάζοντας την έρευνά του ως προσωπική συνεισφορά στην ιστορία του Πόντου.
Γεννημένος στη Βέροια το 1963, μεγάλωσε με την πνευματική παράδοση και τα έθιμα του ποντιακού Ελληνισμού. Η διακονία του στην Παναγία Σουμελά, όπου ανέλαβε ηγούμενος το 1991, και το συγγραφικό του έργο για την ιστορία του Πόντου αποτυπώνουν τη σταθερή σχέση του με την κληρονομιά των προγόνων του.
Ένας αγώνας με διάρκεια και αποτελέσματα
Στη Δράμα, η επιστροφή των κωδίκων και των κειμηλίων της Εικοσιφοίνισσας αποτέλεσε βασική μέριμνά του. Η προσπάθειά του αφορούσε και θησαυρούς που, μετά τη λεηλασία, είχαν διασκορπιστεί πέρα από τη Βουλγαρία.
Χαρακτηριστικό αποτέλεσμα υπήρξε το 2016 η επιστροφή χειρόγραφου κώδικα από τη Λουθηρανική Θεολογική Σχολή του Σικάγου. Η συγκεκριμένη επιστροφή αποτελεί ξεχωριστή υπόθεση από τη σημερινή ελληνοβουλγαρική συμφωνία, αλλά δείχνει τη διάρκεια και το εύρος της διεκδίκησης που υπηρέτησε.
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων δίνει σήμερα νέο περιεχόμενο σε εκείνον τον αγώνα. Αποτελεί μια ουσιαστική δικαίωση του αιτήματος που ο μακαριστός Παύλος υπερασπίστηκε, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν επιστρέψει όλοι οι θησαυροί που απομακρύνθηκαν από την Εικοσιφοίνισσα.
Πότε θα επιστρέψουν στις μονές
Το Μνημόνιο Κατανόησης, σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού που παραθέτει η «Καθημερινή», υπεγράφη από τη Λίνα Μενδώνη και τον Βούλγαρο ομόλογό της Εβτίμ Μίλοσεφ και προβλέπει αμοιβαία «κατάθεση» ιστορικών κειμηλίων.
Τα σχετικά πρωτόκολλα προγραμματίζεται να υπογραφούν στις 3 Οκτωβρίου, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης. Εκεί θα εκτεθούν τα κειμήλια έως τις 5 Νοεμβρίου 2026, πριν παραδοθούν στις μονές και στη Μητρόπολη από τις οποίες προέρχονται.
Οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν για επιπλέον αντικείμενα που δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα συμφωνία. Για την Εικοσιφοίνισσα, η επιστροφή αυτή είναι ένα σημαντικό βήμα επανένωσης με την ιστορική της περιουσία. Για όσους θυμούνται τον Παύλο, είναι και αφορμή να αναδειχθεί η προσφορά ενός Πόντιου ιεράρχη που επέμεινε να ζητά την αποκατάσταση της αδικίας.
Επιστροφή του πολύτιμου χειρόγραφου Ευαγγελίου του 10ου αιώνα το 2022
Η σημερινή εξέλιξη φέρνει στη μνήμη και την επιστροφή του πολύτιμου χειρόγραφου Ευαγγελίου του 10ου αιώνα το 2022, καρπό της επίμονης προσπάθειας του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου. Ο Πόντιος ιεράρχης, με οικογενειακές ρίζες στη Σίμικλη της Χαλδίας, είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος του αγώνα του στην επιστροφή των λεηλατημένων θησαυρών της Εικοσιφοίνισσας.
Με αφορμή εκείνον τον επαναπατρισμό, ο αρχιμανδρίτης Χριστόδουλος Μετεντζίδης, υπεύθυνος του ιδιαιτέρου γραφείου του, είχε μιλήσει στην εκπομπή «Monitor» για την επιστροφή των κειμηλίων στον φυσικό τους χώρο. Η εκπομπή είχε αναδείξει τη συμβολή του Παύλου, υπενθυμίζοντας την παρέμβασή του στη Βουλή στις 16 Μαρτίου 2016, όταν παρουσίασε την ιστορία της μονής και τη λεηλασία της το 1917. Η επιστροφή εκείνου του Ευαγγελίου αποτελεί χειροπιαστό μέρος της παρακαταθήκης ενός ιεράρχη που υπηρέτησε με επιμονή την προστασία της εκκλησιαστικής και ιστορικής μας κληρονομιάς.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
