Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Με μια βαθιά συγκινητική αλλά και επιστημονικά τεκμηριωμένη εισήγηση συμμετείχε στο 6ο Διεθνές Συνέδριο Δημιουργικής Γραφής στην Κοζάνη, τον Σεπτέμβριο του 2024, ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Κωνσταντίνος Φωτιάδης. Ο τίτλος της παρέμβασής του, «Η ποντιακή διάλεκτος δεν έχει το κουράγιο να πεθάνει», δανεισμένος από τον Πόντιο διανοούμενο Ιορδάνη Παμπούκη (Βαμβακίδη), λειτούργησε ως μνημόσυνο για μια γενιά ερευνητών που πίστεψαν στη διαχρονικότητα της ποντιακής γλώσσας και ταυτότητας.
Ο κ. Φωτιάδης παρουσίασε μια ιστορική διαδρομή της ποντιακής διαλέκτου, από τον ιστορικό Πόντο μέχρι τη διασπορά στη Ρωσία, τη Γεωργία, την Αρμενία, την Ελλάδα και τον ευρύτερο οικουμενικό χώρο. Τόνισε ότι η μητρική αυτή γλώσσα άντεξε στις πιο σκληρές ιστορικές συνθήκες, από τους διωγμούς και τις βίαιες αφομοιώσεις έως την προσφυγιά και την προσφυγική εγκατάσταση, γιατί είχε βαθιές ρίζες και δυναμική ανανέωσης από τις νέες γενιές.
Με πλούσιο αρχειακό υλικό, αναφέρθηκε στο Α΄ Πανελλήνιο Συνέδριο στο Ταϊγάνιο το 1917, στην ακμή του ελληνισμού στη Ρωσία και τη Σοβιετική Ένωση, καθώς και στην εντυπωσιακή εκδοτική παραγωγή βιβλίων στην ποντιακή γλώσσα, άγνωστη σήμερα στο ευρύ κοινό. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στις απαγορεύσεις του 20ού αιώνα στην Τουρκία, όταν η λύρα στιγματίστηκε ως «όργανο των απίστων», αλλά και στη σημερινή αναγέννησή της, ως συμβόλου της ποντιακής ταυτότητας.
Παράλληλα, ο καθηγητής στάθηκε στο έργο σύγχρονων δημιουργών, όπως ο Βαχίτ Τουρσούν, που κατέγραψε 5.000 άγνωστες ποντιακές λέξεις, η ποιήτρια Αϊσέ Τουρσούν, που με το ποίημά της «Αγαπώ σας Ρωμαίικα» τίμησε την Παγκόσμια Ημέρα Μητρικής Γλώσσας, αλλά και νέους ερευνητές όπως ο Mert Kaya και ο Tamer Cillingir, που μέσα από προσωπικά βιώματα και μελέτες φανέρωσαν τις πληγές των εξισλαμισμών, του ξεριζωμού και της λογοκρισίας.
Ο κ. Φωτιάδης επεσήμανε ότι η ποντιακή διάλεκτος αποτελεί γέφυρα ανάμεσα στην ομηρική και τη νεοελληνική γλώσσα, στοιχείο που την καθιστά μοναδικό πολιτιστικό θησαυρό. Μέσα από τραγούδια, ποιήματα και ακριτικά έπη, η γλώσσα κράτησε ζωντανή τη μνήμη, την ιστορία και την ταυτότητα του Ποντιακού Ελληνισμού, από τον μεσαίωνα έως τη σύγχρονη εποχή.
Στο συγκινητικό κλείσιμο της εισήγησης, ο καθηγητής υπογράμμισε:
«Δεν ξέρω τι θα φέρει ο χρόνος και πόσο η ιστορία θα ανταποκριθεί στις θελήσεις των καλύτερων παιδιών της. Εγώ πάντως θα επιμένω να γράφω στη γλώσσα της γιαγιάς μου, που με γοητεύει ιδιαίτερα. Θα μιλάω πάντοτε για κείνη τη γη, τη γη του Πόντου – όχι των εδαφών, αλλά της ιστορίας, του πολιτισμού και της μνήμης».
Το μήνυμα του Κωνσταντίνου Φωτιάδη ήταν ξεκάθαρο: η ποντιακή διάλεκτος μπορεί να απειλείται, αλλά δεν πρόκειται να πεθάνει, όσο οι Πόντιοι ανά τον κόσμο συνεχίζουν να τη μιλούν, να τη γράφουν, να τη διδάσκουν και να την τραγουδούν.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
