Παιδιά που συμμετείχαν στα πρώτα εργαστήρια σήμερα μιλούν την ποντιακή διάλεκτο, παίζουν λύρα, οργανώνουν εκδηλώσεις στα σχολεία τους και διατηρούν ζωντανή τη μνήμη της Γενοκτονίας.
Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Στη δημοσιότητα δόθηκαν τα πρακτικά από το 6ο Διεθνές Συνέδριο Δημιουργικής Γραφής, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, στην Κοζάνη, όπου συγκεντρώθηκε πλήθος ερευνητών, πανεπιστημιακών, εκπαιδευτικών από την Ελλάδα και το εξωτερικό
Ανάμεσα στις εισηγήσεις που ξεχώρισαν, εκείνη της ιστορικού και ερευνήτριας της UNESCO Έφης Κατσόγιαννου – Τριανταφύλλου ανέδειξε τον ρόλο της εκπαίδευσης στη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη βιωσιμότητα της ποντιακής κληρονομιάς.
Με τίτλο «Cultural Sustainability and Education – Οι νέες συνθήκες και οι νέες προκλήσεις της GenZ δείχνουν το δρόμο για την αλλαγή», η εισήγηση παρουσίασε τα δέκα χρόνια λειτουργίας του προγράμματος «Μικροί Ιστορικοί» και τη συμβολή του στη σύνδεση των νέων με την Ιστορία, τη Λαογραφία και το Περιβάλλον.
Ο σκοπός της εισήγησης
Στόχος της έρευνάς, όπως ανέφερε η κα Κατσόγιαννου, είναι να καταδείξει πώς η εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην παράδοση και την κοινωνική αλλαγή, ιδίως για τη γενιά Ζ.
«Η εκπαίδευση αποτελεί τον θεμέλιο λίθο κάθε κοινωνίας, με την Ιστορία και τη Λαογραφία να έχουν σημαίνουσα θέση στη ζωή. Από το 2013 έως σήμερα, το όνειρο αυτό πήρε σάρκα και οστά και συνεχίζει να δίνει καρπούς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Με απλά λόγια, η έρευνα που πραγματοποίησε η κα. Κατσόγιαννου διήρκησε 12 χρόνια και έχει φέρει αποτελέσματα, τα οποία θα δούμε παρακάτω. Το πρόγραμμα «Μικροί Ιστορικοί» ενσωματώνει τους 17 Βιώσιμους Στόχους του ΟΗΕ και επιδιώκει να καλλιεργήσει στους νέους την αίσθηση της ταυτότητας και της ευθύνης, συνδέοντας την Ιστορία με τη Λαογραφία και την κλιματική αλλαγή, την ισότητα των φύλων και τη συλλογική δράση.
Ο ποντιακός χαρακτήρας του προγράμματος
Η εισήγηση έδωσε έμφαση στη συμβολή του ποντιακού πολιτισμού στην εκπαίδευση της νέας γενιάς. Μέσα από βιωματικά εργαστήρια, η ποντιακή μνήμη συναντά τη σύγχρονη πραγματικότητα:
Η Γενοκτονία «από την αρχή»: Οι μαθητές εμβαθύνουν στην ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού, συνδέοντας τις οικογενειακές αφηγήσεις με την ιστορική έρευνα. Δημιουργούν δικές τους αφηγήσεις και κατανοούν το μέγεθος ενός εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας.
Οι Μωμόγεροι και η Κλιματική Αλλαγή: Το ευετηριακό δρώμενο των Μωμόγερων, καταγεγραμμένο στον κατάλογο της UNESCO, γίνεται εργαλείο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης. Τα παιδιά μαθαίνουν την παράδοση μέσα από το θέατρο, τα παιχνίδια και τη φαντασία, συνδέοντάς τη με την ανάγκη διάσωσης του πλανήτη.
Η Γυναίκα στον Πόντο: Στο εργαστήριο «Μητέρα, Γυναίκα, Πηγή Ζωής», η ποντιακή παράδοση φωτίζει τον ρόλο της γυναίκας στην οικογένεια και την κοινωνία. Οι μαθητές αναστοχάζονται πάνω στις αξίες της ισότητας, της δικαιοσύνης και της ενδυνάμωσης των φύλων.
«Η ποντιακή παράδοση δεν είναι ένα παρελθόν που απλώς θυμόμαστε, αλλά ένα ζωντανό παρόν που μπορεί να εμπνεύσει το μέλλον», υπογράμμισε η ερευνήτρια.
Η μέθοδος των βιωματικών εργαστηρίων
Το πρόγραμμα έχει ήδη πραγματοποιήσει πάνω από 50 εργαστήρια σε σχολεία, πολιτιστικά σωματεία, δημοτικές βιβλιοθήκες και ΚΔΑΠ στην Κοζάνη. Η μέθοδος βασίζεται στην ενεργό συμμετοχή των παιδιών:
-Θεατρικές παραστάσεις που συνδέουν τον μύθο με την Ιστορία.
-Επιδαπέδια παιχνίδια γνώσεων για τη συνεργασία και την ομαδικότητα.
-Δημιουργία φιγούρων Μωμόγερων σε μορφή Playmobil, ώστε τα παιδιά να προσεγγίσουν την παράδοση με οικείο τρόπο.
-Παραγωγή αφηγήσεων, παραμυθιών και ιστοριών που αναδεικνύουν την ποντιακή μνήμη.
Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές δεν είναι παθητικοί δέκτες αλλά συνδημιουργοί της γνώσης και της ιστορίας.
Τα συμπεράσματα της έρευνας
Σύμφωνα με την εισήγηση, η GenZ έχει τη δύναμη να μετατρέψει την πολιτιστική μνήμη σε εργαλείο βιωσιμότητας και αλλαγής.
Παιδιά που συμμετείχαν στα πρώτα εργαστήρια σήμερα μιλούν την ποντιακή διάλεκτο, παίζουν λύρα, οργανώνουν εκδηλώσεις στα σχολεία τους και διατηρούν ζωντανή τη μνήμη της Γενοκτονίας. Χαρακτηριστικό είναι το φωτεινό παράδειγμα ενός από τα παιδιά που ήταν μέρος αυτής της έρευνας, του Γιώργου Αδαμίδη, το οποίο σας παρουσιάσαμε στο Pontos Voice! Το παιδί διακρίθηκε μάλιστα διαγωνισμό ποντιακής ποίησης με ένα πολύ ωραίο ποίημα «Η ψυ του Πόντου», στο πλαίσιο του « 1ου Μαραθωνίου Ποντιακού Στίχου», που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός και Λαογραφικός Σύλλογος Πρωτοχωρίου την Τετάρτη 10 Σεπτεμβρίου 2025, ενώ παράλληλα πήρε μια τρομερή συνέντευξη από τον Αλέξη Παρχαρίδη. Η παράδοση δεν αποτελεί πλέον μόνο αντικείμενο διδασκαλίας, αλλά μέρος της ταυτότητάς τους.
Η ερευνήτρια υπογράμμισε ότι η συνέχιση τέτοιων δράσεων είναι απαραίτητη για να μη χαθούν η Ιστορία και η ταυτότητα των επόμενων γενεών:
«Δυστυχώς, γινόμαστε θεατές γενεών που χάνουν τη γνώση της ταυτότητάς τους. Οφείλουμε, όσοι και όσες γεννηθήκαμε με αυτό το χρέος, να κάνουμε τον αγώνα τρόπο ζωής».
Κλείνοντας, η κ. Κατσόγιαννου χρησιμοποίησε τον συμβολισμό του αετού που αναγεννάται:
«Όπως ο αετός που για να ζήσει περισσότερο πρέπει να περάσει από μια επώδυνη διαδικασία ανανέωσης, έτσι κι εμείς πρέπει να αλλάξουμε πορεία μέσα από τη γνώση. Οφείλουμε να κρατήσουμε ζωντανό τον πολιτισμό μας και να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε».
Η δήλωση αυτή συγκίνησε το ακροατήριο και έδωσε το στίγμα του συνεδρίου: H παράδοση δεν είναι απλά ένας θησαυρός, αλλά δρόμος για ένα καλύτερο μέλλον.
Μόνος σύμμαχος η αλλαγή που οφείλουμε να κάνουμε
Η εισήγηση της Έφης Κατσόγιαννου – Τριανταφύλλου στο 6ο Διεθνές Συνέδριο Δημιουργικής Γραφής αποτέλεσε έναν ύμνο στη δύναμη της εκπαίδευσης, της παράδοσης και της GenZ.
Με οδηγό τη μνήμη του Ποντιακού Ελληνισμού και όχημα τη βιωματική μάθηση, το πρόγραμμα «Μικροί Ιστορικοί» αποδεικνύει ότι η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να αποτελέσει πυξίδα για τη βιωσιμότητα και την κοινωνική αλλαγή.
Η νέα γενιά δεν καλείται απλώς να θυμηθεί, αλλά να δράσει: να αναγεννήσει, να εμπνεύσει και να μεταλαμπαδεύσει. Γιατί, όπως είπε και η ερευνήτρια, «μοναδικός μας σύμμαχος είναι η αλλαγή που οφείλουμε να κάνουμε. Και είναι στο χέρι μας».
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
