Ένα πολύτιμο αρχείο προφορικής ιστορίας της Ένωσης Ποντίων Πιερίας γίνεται βιβλίο – Πρόσφυγες πρώτης γενιάς αφηγούνται τη Γενοκτονία, τον ξεριζωμό και τη νέα ζωή στην Κατερίνη και την Πιερία
Οι άνθρωποι που έζησαν τον ξεριζωμό από τον Πόντο μπορεί να έχουν φύγει από τη ζωή, οι φωνές τους όμως παραμένουν. Μαρτυρίες Ποντίων προσφύγων πρώτης γενιάς, οι οποίες άρχισαν να καταγράφονται πριν από περίπου τέσσερις δεκαετίες, συγκεντρώθηκαν σε μια μνημειώδη έκδοση 955 σελίδων της Ένωσης Ποντίων Πιερίας.
Το βιβλίο φέρει τον τίτλο «Προφορικές μαρτυρίες Ποντίων προσφύγων πρώτης γενιάς. Από τον Πόντο στην Κατερίνη και την Πιερία» και αποτελεί ουσιαστικά μια κιβωτό μνήμης για τον ποντιακό ελληνισμό της περιοχής.
Στις σελίδες του δεν καταγράφεται απλώς η μεγάλη Ιστορία μέσα από ημερομηνίες και γεγονότα. Καταγράφεται όπως τη βίωσαν οι ίδιοι οι άνθρωποι: η ζωή στις πατρογονικές εστίες, η Γενοκτονία και οι διώξεις, η προσφυγιά, η αναγκαστική εγκατάλειψη του Πόντου, η άφιξη στην Ελλάδα και η προσπάθεια για μια καινούργια αρχή στην Πιερία.
Μαρτυρίες που διασώθηκαν από τη δεκαετία του 1980
Η δημιουργία αυτού του πολύτιμου αρχείου ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980, όταν η Νίκη Αδαμίδου-Αθανασιάδου, με τη βοήθεια ανθρώπων της Ένωσης Ποντίων Πιερίας, άρχισε να καταγράφει τις αφηγήσεις προσφύγων πρώτης γενιάς.
Η Αδαμίδου-Αθανασιάδου ήταν μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και της επιτροπής του Λαογραφικού Μουσείου του συλλόγου. Η προσπάθειά της απέκτησε ιδιαίτερη ιστορική αξία, καθώς οι μαρτυρίες καταγράφηκαν σε μια εποχή κατά την οποία βρίσκονταν ακόμη εν ζωή άνθρωποι που είχαν προσωπική μνήμη από τον Πόντο και τα γεγονότα του ξεριζωμού.
Ακολούθησε η απομαγνητοφώνηση και η πρώτη επεξεργασία του υλικού, με την αρωγή του υπουργείου Πολιτισμού. Χρειάστηκαν, ωστόσο, πολλά χρόνια μέχρι αυτός ο πλούτος προφορικής ιστορίας να πάρει την τελική μορφή ενός ολοκληρωμένου βιβλίου.
Στόχος να μη χαθεί η αυθεντική φωνή των προσφύγων
Καθοριστική για την ολοκλήρωση του έργου ήταν η συμβολή της φιλολόγου και ερευνήτριας της ποντιακής διαλέκτου Γιώτας Ιωακειμίδου, η οποία ανέλαβε την επιστημονική επεξεργασία, την επιμέλεια και τη συγγραφή του συνοδευτικού υλικού.
Βασική επιδίωξη ήταν οι μαρτυρίες να παρουσιαστούν με επιστημονική συνέπεια, χωρίς όμως να χαθεί η αυθεντικότητα του λόγου των ανθρώπων που τις κατέθεσαν. Έτσι, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να προσεγγίσει τα γεγονότα μέσα από τη φωνή εκείνων που τα έζησαν.
Στην ολοκλήρωση της έκδοσης συνέβαλε η Βουλή των Ελλήνων, ενώ σημαντική ήταν η δουλειά του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης και η μέριμνα του προέδρου της, Κώστα Παπουτσίδη.
Ο ίδιος ανέλαβε και την επιμέλεια του εξωφύλλου, ενώ την καλλιτεχνική μακέτα επιμελήθηκε ο Σπύρος Κανελάτος. Η φωτογραφία της έκδοσης παραχωρήθηκε από την ΑΜΚΕ «Φίλοι Μουσείου Πόλης Κατερίνης».
Ο Δημήτρης Ζαζάς, εκπρόσωπος της Βουλής, είχε την ευθύνη για τον καλλιτεχνικό σχεδιασμό, τη σελιδοποίηση και το ευρετήριο, ενώ η Ένωση επισημαίνει και τη συμβολή της βουλευτή Πιερίας Άννας Μάνη-Παπαδημητρίου στην πραγματοποίηση του εγχειρήματος.
Μια παρακαταθήκη 955 σελίδων για τις επόμενες γενιές
Τα αντίτυπα της έκδοσης έχουν ήδη φτάσει στο Πνευματικό-Πολιτιστικό Κέντρο της Ένωσης Ποντίων Πιερίας και το επόμενο βήμα είναι η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου, η ημερομηνία της οποίας αναμένεται να ανακοινωθεί.
Η σημασία της έκδοσης, όμως, ξεπερνά τα όρια ενός ακόμη ιστορικού βιβλίου. Πρόκειται για πρωτογενές υλικό προφορικής ιστορίας, το οποίο μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για ερευνητές, ιστορικούς, εκπαιδευτικούς και όσους μελετούν την ιστορία του ποντιακού ελληνισμού και της προσφυγικής εγκατάστασης στην Ελλάδα.
Κυρίως, όμως, αποτελεί μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Γιατί μέσα στις 955 σελίδες του βιβλίου βρίσκονται οι φωνές ανθρώπων που κάποτε μπορούσαν να πουν: «Εγώ ήμουν εκεί». Και αυτές οι φωνές, χάρη στην προσπάθεια που ξεκίνησε πριν από τέσσερις δεκαετίες, δεν χάθηκαν μαζί τους.
