Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Ομολογώ, ότι ήταν από τις πρεμιέρες εκείνες που περίμενα με ανυπομονησία να δω. Το «Ροδάφ’νον» του Κώστα Διαμαντίδη είναι ένα βιβλίο γραμμένο στην ποντιακή διάλεκτο, το οποίο δεν υπάρχει άνθρωπος που να το διάβασε και να μην τον άγγιξε. Συνεπώς για τον Τάκη Βαμβακίδη που πρωταγωνιστεί και για τον Θέμη Μουμουλίδη που το σκηνοθέτησε η μεταφορά του μυθιστορήματος στο θέατρο είχε έναν μεγάλο βαθμό δυσκολίας. Η παράσταση καταφέρνει μέσα σε μια ώρα να προκαλεί τα ίδια ακριβώς συναισθήματα με αυτά που δημιουργεί η ανάγνωση των σελίδων του βιβλίου, χαρά, λύπη, συγκίνηση, σπαραγμό. Μα κυρίως αποτυπώνει αυτό που στη νεοελληνική αποδίδεται ως νοσταλγία, καμία όμως λέξη οποιασδήποτε γλώσσας στον κόσμο δεν μπορεί να προσδώσει τη δυναμική που εμπεριέχει η ΑΡΟΘΥΜΙΑ.
Η αροθυμία για την πατρίδα την οποία χιλιάδες ανθρώπων αποχωρίστηκαν, η μνήμη της όμως διατηρείται ζωντανή μέχρι σήμερα σε κάθε απόγονό τους μέσα από τη γλώσσα που δίνει αγώνα να επιβιώσει. Ο Τάκης Βαμβακίδης άριστος ομιλητής της ποντιακής διαλέκτου είναι ένας από τους σύγχρονους καλλιτέχνες-διδασκάλους. Τη διδάσκει μέσα από την τέχνη του, την υποκριτική, διατηρώντας ζωντανό το άκουσμά της.
Το έργο είναι ένας μονόλογος του έμπειρου ηθοποιού, ο οποίος καταφέρνει με το ύφος και το ήθος του να αποδώσει στον ύψιστο βαθμό τη λυρικότητα του κειμένου και ταυτόχρονα να το απογειώσει με τη συγκλονιστική ερμηνεία του. Ο Βαμβακίδης ως πρωταγωνιστής και ο μοναδικός ηθοποιός της παράστασης αφηγείται την ιστορία, ταυτόχρονα όμως υποδύεται τον χαρακτήρα του κάθε ήρωα, σαν ανάμνηση που έχει κρατήσει από κάθε προσωπικότητα.
Το σκηνικό λιτό και απέριττο! Ένα δωμάτιο με μια παλιά ντουλάπα, ένα σεντούκι, μια καρέκλα, ένα σκαμπό και στίβες με βιβλία και παλιές εφημερίδες, ενώ σε τακτά μέρη ακούγεται (μαγνητοσκοπημένα) η λύρα και η φωνή του Δημήτρη Καρασσαβίδη. Ο ηθοποιός εισέρχεται στο ημισκότεινο χώρο. Η σιωπή είναι ο πρόλογος της αφήγησής του. Αποτυπώνει τον βουβό πόνο όσων ξεριζώθηκαν. Κεντρικό πρόσωπο είναι η γιαγιά του ήρωα, η Παρθένα, η ιστορία της οποίας ξεκινά με το άνοιγμα της παλιάς ντουλάπας. Κάθε ρούχο που βγαίνει από εκεί μέσα είναι και ένα κομμάτι της. Το νυφικό, το παιδικό σακάκι, το ματωμένο πουκάμισο του γιου της που σκότωσαν οι αντάρτες στον εμφύλιο.
Και μέσα από αυτές τις ιστορίες υπάρχουν και μηνύματα. «Ας σην κακία τιδέν κ’εβγαίν». Αλλά, το πρώτο μήνυμα που στέλνει η παράσταση διά στόματος της Παρθένας είναι και εντολή για τις επόμενες γενιές. «Να κρατείτε την καλατσήν εμούν». Συγκλονιστική είναι η ατμόσφαιρα που δημιουργείται κατά τη διήγηση της επίσκεψης του εγγονού της Παρθένας στον Πόντο και το χωριό της, Κοσμά. Ο καπνός που γεμίζει τη σκηνή δημιουργεί την αίσθηση της δείσας, της θρυλικής ομίχλης που σκεπάζει τα βουνά και τα παρχάρια του Πόντου. Ρίγη συγκίνησης αποπνέεται από τη φωνή του Βαμβακίδη όταν περιγράφει, ότι περπατά χωρίς παπούτσια και στις μύτες των ποδιών, για να μην ξυπνήσει τους νεκρούς! «Νασάν εσάς αποθαμέν’», φωνάζει και τους χαρακτηρίζει τυχερούς που πέθαναν σε εκείνα τα μέρη, απαγγέλοντας παράλληλα στίχους από την «Καμπάνα του Πόντου» του Φίλωνα Κτενίδη.
Ακόμα πιο καθηλωτική όμως είναι η ιστορία του Κανταρτζόγλη, ενός ήρωα που έγινε ανταλλάξιμος παρότι μουσουλμάνος εξαιτίας του έρωτά του για μια χριστιανή, την οποία ακολούθησε στην Ελλάδα με σύνθημα «η εγάπ’ άψιμον έν’. Για εμπαίντς απέσ’ και καίεσαι, για στέκ’ς από μακρά και ριγάς».
Και το Ροδάφ’νον; Ντό εέντον με το Ροδάφ’νον; Για τ’ατό τιδέν ‘κι γράφτω! Ας πάτε και τερείτε την παράστασην. Το μεγαλύτερο μέρος της παράστασης είναι στην ποντιακή διάλεκτο, εκτός από μικρά μέρη που αποδίδονται στη νεοελληνική. Για όσους δεν γνωρίζουν ποντιακά πάντως, υπάρχει οθόνη με υπέρτιτλους. Το κείμενο όμως είναι τόσο ζωντανό και δυνατό που δεν νομίζω να χρειαστεί να ρίξετε ούτε ένα βλέμμα στις άγνωστες λέξεις.
Στην πρεμιέρα της παράστασης το Pontos Voice έδωσε το “παρών“ στο «Από Μηχανής Θέατρο», στην Ακαδήμου 13, στο Μεταξουργείο. Η ερμηνεία του Τάκη Βαμβακίδη ήταν συνταρακτική! Γι’αυτό έλαβε επίμονο και διαρκές χειροκρότημα από το κοινό. Είδα πρόσωπα βουρκωμένα και ανθρώπους που χαιρέτισαν στο τέλος τον ηθοποιό με δάκρυα στα μάτια, αναγνωρίζοντάς του ότι τους ξύπνησε συναισθήματα από προσωπικές αναμνήσεις και οικογενειακές ιστορίες.
Το «Ροδάφ’νον» παίζεται σε περιορισμένες παραστάσεις μέχρι τις 8 Μαρτίου 2026. Αξίζει να το δείτε και να στηρίξετε το έργο. Ίσως είναι η καλύτερη δουλειά του, στην καλλιτεχνική του πορεία, η οποία αποδεικνύει, ότι δεν χρειάζονται ούτε μεγάλα μπάτζετ, ούτε ακριβές παραγωγές για να αφήσεις το αποτύπωμά σου. Χρειάζεται μόνο γνώση, ταλέντο ταπεινότητα και κατάθεση ψυχής.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
