Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Μία συγκλονιστική μαρτυρία για το μοναδικό φωνητικό μέγεθος του Χρύσανθου έφερε στο φως ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης, στο σεμινάριο για την ποντιακή μουσική που πραγματοποιήθηκε στις 2 Απριλίου στην Ένωση Ποντίων Μελισσίων, μεταφέροντας μάλιστα και την εντυπωσιακή αντίδραση του σπουδαίου τενόρου και δασκάλου του στο Λονδίνο, Τζέφρεϊ Τάλμποτ.
Ο Τσαχουρίδης επιχείρησε να αναλύσει σε βάθος το φαινόμενο Χρύσανθος, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια μεγάλη λαϊκή φωνή, αλλά για μία εξαιρετικά σπάνια φωνητική περίπτωση, σχεδόν μοναδική. Όπως εξήγησε, ο Χρύσανθος διέθετε μια ασυνήθιστα υψηλή έκταση, σε βαθμό που ελάχιστοι άνδρες θα μπορούσαν να προσεγγίσουν. Κατά την άποψη του, ένας στους 150.000 ανθρώπους θα μπορούσε να βρεθεί με τόσο υψηλές δυνατότητες στο τραγούδι, κάτι που από μόνο του δείχνει πόσο σπάνιο ήταν το φωνητικό του χάρισμα.
Η φωνή που δεν ωρίμασε
Ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης στάθηκε ιδιαίτερα και στα βιολογικά χαρακτηριστικά που, όπως ανέφερε, συνέβαλαν στη διαμόρφωση αυτής της ασυνήθιστης φωνής. Όπως είπε, «στον Χρύσανθο η φωνή δεν ωρίμασε ανδρικά στον βαθμό που συμβαίνει συνήθως», κάτι που απέδωσε σε ορμονικό παράγοντα, σημειώνοντας μάλιστα ότι ο τραγουδιστής ήταν σπανός. Αυτό, κατά την ερμηνεία του, εξηγεί γιατί μπορούσε να κινείται σε περιοχές έκτασης που για έναν άνδρα είναι εξαιρετικά σπάνιες και συχνά συγκρίνονται περισσότερο με γυναικεία φωνητικά όρια.
Δεν ήταν όμως μόνο η έκταση. Ο Τσαχουρίδης ανέδειξε ως δεύτερο καθοριστικό στοιχείο τη λαρυγγική ευελιξία του Χρύσανθου, δηλαδή την απίστευτη ταχύτητα και άνεση με την οποία εκτελούσε τα χαρακτηριστικά «σπασίματα» της φωνής του. Πρόκειται, όπως εξήγησε, για ένα στοιχείο που δεν ήταν μόνο έμφυτο, αλλά καλλιεργήθηκε και μέσα από αμέτρητες ώρες πρακτικής, μέσα σε δύσκολες και αντίξοες συνθήκες. Αυτή η πολυετής καταπόνηση, όπως παρατήρησε, οδήγησε σταδιακά και σε αλλοίωση της φωνής, η οποία άρχισε να «μπασάρει» με το πέρασμα του χρόνου.
Στην ίδια αποστροφή της ομιλίας του, ο Τσαχουρίδης έκανε και μια ενδιαφέρουσα σύγκριση με τον Στέλιο Καζαντζίδη, σημειώνοντας ότι η δική του φωνή δεν υπέστη αντίστοιχη φθορά, καθώς δεν την καταπόνησε με τον ίδιο τρόπο. Όπως ανέφερε, ο Καζαντζίδης δεν είχε καταχρήσεις, δεν τραγούδησε νύχτα και έζησε σε περιβάλλον που βοήθησε τη φωνή του, κοντά στη θάλασσα και στο ιώδιο.
Ο τρίτος μεγάλος πυλώνας στην ανάλυση του Τσαχουρίδη ήταν το ίδιο το βίωμα του Χρύσανθου. Όπως τόνισε, ο σπουδαίος τραγουδιστής μεγάλωσε μιλώντας ποντιακά και ήρθε σε επαφή με τη νεοελληνική μόνο όταν πήγε σχολείο. Κατά την εκτίμησή του, το γλωσσικό και ηχητικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε έπαιξε τεράστιο ρόλο στη φωνητική του ταυτότητα. Ο ίδιος υποστήριξε πως η γλώσσα διαμορφώνει σε σημαντικό βαθμό το ηχητικό αποτύπωμα ενός ανθρώπου και συνέδεσε αυτή τη θέση με το γεγονός ότι διαφορετικοί λαοί παράγουν συχνότερα διαφορετικούς τύπους φωνών: βαρύτονους στην Ελλάδα, τενόρους στην Ιταλία, μπάσους στη Ρωσία.
Η έκπληξη του Τάλμποτ! “Is he a male?”
Ωστόσο, το πιο αποκαλυπτικό σημείο του σεμιναρίου ήταν η προσωπική μαρτυρία του Κωνσταντίνου Τσαχουρίδη για την αντίδραση του Τζέφρεϊ Τάλμποτ, του κορυφαίου τενόρου και δασκάλου του στο Λονδίνο, όταν του έβαλε να ακούσει Χρύσανθο. Ο Τάλμποτ, ο οποίος διέθετε παρόμοια φωνητική έκταση, εξεπλάγη σε τέτοιο βαθμό ώστε η πρώτη του αντίδραση ήταν να ρωτήσει: «Is he a male?». Όταν ο Τσαχουρίδης του απάντησε πως πρόκειται για άνδρα, μεγάλο τραγουδιστή της ποντιακής παράδοσης, ήρθε η φράση που προκαλεί αίσθηση.
Σύμφωνα με τον Τσαχουρίδη, ο Τάλμποτ του είπε ξεκάθαρα πως αν αυτή η φωνή είχε μεγαλώσει στο Λονδίνο, σήμερα θα βρισκόταν «δέκα φορές πιο πάνω από τον Παβαρότι». Πρόκειται για μια αποτίμηση με τεράστιο ειδικό βάρος, όχι μόνο λόγω του ονόματος που μπαίνει στη σύγκριση, αλλά κυρίως επειδή προέρχεται από έναν άνθρωπο διεθνούς κύρους, για τον οποίο –όπως υπογράμμισε ο Τσαχουρίδης– ταξίδευαν άνθρωποι ακόμη και από τη Νέα Υόρκη μόνο και μόνο για να κάνουν μαζί του ένα μάθημα.
Η μαρτυρία αυτή δεν λειτουργεί απλώς ως ένας ύμνος στον Χρύσανθο. Λειτουργεί και ως υπενθύμιση του μεγέθους που έκρυβε η ποντιακή μουσική παράδοση, μιας παράδοσης που συχνά δεν αναδείχθηκε όσο της άξιζε με όρους διεθνούς μουσικής παιδείας και θεσμικής στήριξης. Στην περίπτωση του Χρύσανθου, όπως φάνηκε και από την αφήγηση του Τσαχουρίδη, δεν μιλάμε μόνο για έναν σπουδαίο λαϊκό ερμηνευτή. Μιλάμε για ένα φωνητικό φαινόμενο πρώτου μεγέθους.
Δείτε την Ομιλία του Κωνσταντίνου Τσαχουρίδη για τον Χρύσανθο:
Ποιος ήταν ο Τζέφρεϊ Τάλμποτ
Ο Τζέφρεϊ Τάλμποτ (Jeffrey Talbot) υπήρξε ένας από τους σημαντικούς Βρετανούς τενόρους της γενιάς του και ιδιαίτερα καταξιωμένος δάσκαλος φωνητικής. Γεννήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 1945 στο Άμπεραβον της Νότιας Ουαλίας και σπούδασε μουσική και τραγούδι στο Cardiff College of Music. Συνέχισε την εκπαίδευσή του στο London Opera Centre, ενώ μαθήτευσε και δίπλα στον Ισπανό τενόρο και δάσκαλο Εδουάρδο Ασκέθ.
Η επαγγελματική του πορεία ξεκίνησε δυναμικά το 1966, όταν κατέκτησε το Tenor Prize στο National Eisteddfod of Wales, καθώς και τον ουαλικό τελικό της υποτροφίας Cinzano Opera. Ακολούθησε διετής συνεργασία με τη Welsh National Opera, με την οποία περιόδευσε εκτενώς, ερμηνεύοντας σημαντικούς ρόλους, όπως ο Νεμορίνο στο «Ελιξίριο του Έρωτα».
Το 1970 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο ως ελεύθερος επαγγελματίας και συνεργάστηκε με το English Opera Group, ερμηνεύοντας ρόλους όπως ο Ναρκίσος («Il turco in Italia») και ο Φερράντο («Così fan tutte»). Συμμετείχε επίσης στη βρετανική πρεμιέρα της όπερας «La Statira» του Αλεσάντρο Σκαρλάτι στο Camden Festival, ενώ εμφανίστηκε σε σημαντικές διοργανώσεις όπως το Aldeburgh Festival και το Drottningholm Court Theatre στη Στοκχόλμη.
Διέθετε ιδιαίτερα υψηλή φωνητική έκταση, με εξειδίκευση σε απαιτητικούς ρόλους, όπως ο Ορφέας στην παριζιάνικη εκδοχή του «Orphée et Eurydice» του Γκλουκ. Το 1973 ερμήνευσε τον Ερνέστο στο «Don Pasquale» στο Γιοχάνεσμπουργκ, ενώ συνεργάστηκε και με την English National Opera, όπου τραγούδησε μεταξύ άλλων τον Ιταλό Τραγουδιστή στο «Der Rosenkavalier» και τον Κόμη Αλμαβίβα στον «Κουρέα της Σεβίλλης» (1988).
Η καριέρα του δεν περιορίστηκε στην όπερα, καθώς διακρίθηκε και στο ορατόριο, δίνοντας πολυάριθμα ρεσιτάλ και πραγματοποιώντας διεθνείς περιοδείες. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν εμφανίσεις για τη βασιλική οικογένεια της Ταϊλάνδης στην Μπανγκόκ, συναυλία στο San Carlos της Λισαβόνας για τον Πρόεδρο της Πορτογαλίας (1988) και εκτέλεση του «Μεσσία» στο Τόκιο (1991).
Το 1986 έγινε ο πρώτος Βρετανός τενόρος που προσκλήθηκε να τραγουδήσει στο Teatru Manoel της Μάλτας, ερμηνεύοντας τους ρόλους του Αλφρέντο («La traviata») και του Πίνκερτον («Madama Butterfly»). Την ίδια χρονιά παρουσίασε σε πρεμιέρα στην Ουαλία το «Requiem» του Άντριου Λόιντ Γουέμπερ στο St. David’s Hall του Κάρντιφ.
Σημαντική ήταν και η παρουσία του στη δισκογραφία και την τηλεόραση. Συνεργάστηκε με τον διάσημο βαρύτονο Σερ Γκέραϊντ Έβανς σε τηλεοπτικές παραγωγές για το HTV, ενώ ηχογράφησε έργα όπερας, με πιο γνωστή την κυκλοφορία «The Golden Tenor» από την EMI.
Παράλληλα με την καλλιτεχνική του διαδρομή, ο Τάλμποτ ανέπτυξε έντονη διδακτική δραστηριότητα στο Λονδίνο, αποκτώντας φήμη ως ένας από τους πλέον σεβαστούς καθηγητές φωνητικής. Από τη σχολή του πέρασαν σημαντικοί καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων οι Tina Baker, Nadine Benjamin, Susanna Hurrell, Ben Johnson, Colin Lee και Patricia Rozario.
Ο Τζέφρεϊ Τάλμποτ απεβίωσε στις 26 Ιανουαρίου 2019 στο Πόρθκολ της Ουαλίας, σε ηλικία 73 ετών, αφήνοντας πίσω του σημαντική παρακαταθήκη τόσο ως ερμηνευτής όσο και ως δάσκαλος της λυρικής τέχνης.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
