Γράφει ο Ναβροζίδης Χαράλαμπος
Στη σωστή πλευρά της Ιστορίας
Η συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από τα Ποντιακά (Ρωμέικα) στον σημερινό Πόντο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και για τους ίδιους τους ανθρώπους που ζουν σήμερα στην Τουρκία, είτε αντιμετωπίζουν θετικά τη διατήρησή τους είτε αντιδρούν σε αυτήν.
Και αυτό γιατί πρέπει να ξεκαθαριστεί κάτι βασικό. Τα Ποντιακά (Ρωμέικα) αποτελούν ελληνική διάλεκτο με ιδιαίτερα αρχαϊκά χαρακτηριστικά. Η έρευνα της καθηγήτριας Ιωάννας Σιταρίδου στο Πανεπιστήμιο του Cambridge έχει δείξει ότι τα Ρωμέικα που μιλιούνται σήμερα στην περιοχή της Τραπεζούντας (και όχι μόνο) διατηρούν γραμματικά στοιχεία τα οποία έχουν χαθεί από τις άλλες σύγχρονες ελληνικές διαλέκτους. Μάλιστα, τα αποτελέσματα της έρευνας έχουν δείξει ότι βρίσκονται πιο κοντά στην Ελληνιστική Κοινή από τις υπόλοιπες νεοελληνικές διαλέκτους.[1]
Δεν πρόκειται, λοιπόν, απλώς για μια τοπική λαλιά. Πρόκειται για ζωντανή μορφή της ελληνικής γλώσσας, με ιδιαίτερη ιστορική και γλωσσική αξία, η οποία εξακολουθεί να μιλιέται σε περιοχές του σημερινού Πόντου και βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με τον κίνδυνο εξαφάνισης. Η ίδια η κα Σιταρίδου έχει επισημάνει ότι η συγκεκριμένη ποικιλία διατηρεί ακόμη το αρχαίο ελληνικό απαρέμφατο, χαρακτηριστικό που έχει χαθεί από τις άλλες σύγχρονες ελληνικές διαλέκτους.
Η συζήτηση κάτω από σχετικά βίντεο και αναρτήσεις δείχνει ότι το θέμα εξακολουθεί να προκαλεί έντονες αντιδράσεις ή, τουλάχιστον, έντονες συζητήσεις στην Τουρκία.
Από τη μία υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν ότι η χρήση των Ποντιακών δημιουργεί ζήτημα εθνικής ταυτότητας ή ακόμη και πίστης προς την Τουρκία.
Από την άλλη υπάρχουν πολίτες της ίδιας χώρας που απαντούν ότι η γλώσσα δεν αποτελεί απειλή και ότι η διατήρησή της δεν αναιρεί την τουρκική τους ταυτότητα.
Οι δεύτερες αυτές φωνές έχουν ιδιαίτερη σημασία, ακριβώς επειδή προέρχονται από μέσα από την ίδια την Τουρκία.
Δεν υποστηρίζουν ότι πρέπει να αλλάξει η ταυτότητα κανενός. Υποστηρίζουν κάτι πολύ πιο απλό: ότι ένας άνθρωπος μπορεί να είναι Τούρκος πολίτης και ταυτόχρονα να γνωρίζει, να μιλά και να προστατεύει τη γλώσσα που άκουσε από τους προηγούμενους ανθρώπους του τόπου του.
Η γλώσσα δεν απειλεί μια χώρα. Η εξαφάνισή της, όμως, αποτελεί απώλεια για την ιστορία και τον πολιτισμό του ίδιου του τόπου στον οποίο επιβίωσε.
Και σε αυτή τη συζήτηση υπάρχουν σήμερα άνθρωποι στην Τουρκία που επιλέγουν ξεκάθαρα τη διατήρηση αντί της εξαφάνισης.
Άνθρωποι που θέλουν να βρίσκονται στη σωστή πλευρά της Ιστορίας.
Μερικά από τα σχόλια σε βίντεο του Pontos Voice:
• «Σε εκείνη την περιοχή, στο δημοτικό σχολείο απαγορευόταν να μιλούν ελληνικά. Υπήρχαν καταδότες ανάμεσά μας και κατήγγελλαν τον δάσκαλο. Τότε οι ηλικιωμένοι δεν ήξεραν τουρκικά. Πέρασαν 60 χρόνια και τώρα κανείς δεν ξέρει να μιλά ελληνικά. Αν η γλώσσα δεν διατηρηθεί, σε εκατό χρόνια θα έχει εξαφανιστεί. Πολλές γλώσσες ήρθαν και χάθηκαν. Αν ζείτε σε μια δίκαιη χώρα, να θεωρείτε τον εαυτό σας τυχερό. Ούτε η θρησκεία ούτε η γλώσσα· η αλήθεια είναι ο μόνος δημιουργός.»
• «Όποιος μιλά αυτή τη γλώσσα δεν προδίδει την πατρίδα του, να είστε σίγουροι γι’ αυτό. Είναι ακόμη πιο πατριώτης. Αυτό το τραγούδι εκφράζει αγάπη και νοσταλγία. Όσοι σχολιάζουν χωρίς να γνωρίζουν, θα πρέπει πρώτα να μάθουν τι λέει.»
• «Γιατί; Τι έκανε; Έκλεψε; Πήρε μίζες; Εξαπάτησε ανθρώπους στο χρηματιστήριο; Έκλεψε ρεύμα; Τι έκανε; Σε όποια γλώσσα κι αν τραγουδήσει κάποιος ένα λαϊκό τραγούδι, αυτό δεν καλλιεργεί εχθρότητα. Είμαστε Τούρκοι, δεν είμαστε βάνδαλοι.»
• «Γιατί δεν σέβεστε τους ανθρώπους που μιλούν αυτή τη γλώσσα; Είτε είναι ένα ερωτικό τραγούδι είτε τραγούδι νοσταλγίας κ.λπ. Ακόμη κι αν έχει μείνει μόνο ένας άνθρωπος που μιλά αυτή τη γλώσσα, πρέπει να τον προστατεύετε και να τον σέβεστε.»
Το Pontos Voice είναι εδώ για να καταγράφει και να φιλοξενεί αυτές τις απόψεις. Χωρίς παρωπίδες και χωρίς φόβο, εντός και εκτός της χώρας.
Θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τη συζήτηση, να καταγράφουμε τις διαφορετικές φωνές και να αναδεικνύουμε όσα αφορούν τη γλώσσα, τη διάλεκτο, την ιστορία και τον πολιτισμό του Πόντου.
Ο διάλογος δεν χρειάζεται φόβο. Χρειάζεται χώρο.
[1] Πηγή: University of Cambridge, Against all odds: archaic Greek in a modern world και Last chance to record archaic Greek language ‘heading for extinction’, έρευνα της καθηγήτριας Ιωάννας Σιταρίδου για τα Romeyka.
Ο Χαράλαμπος Ναβροζίδης είναι Αντιπεριφερειάρχης Ψηφιακής Ανάπτυξης Νοτίου Αιγαίου και Πρόεδρος του Σύλλογος Ποντίων Κω «Ο Ξενιτέας» από το 2019.
Ασχολείται ενεργά με την ανάδειξη της Ποντιακής πολιτιστικής κληρονομιάς, με στόχο την υπεύθυνη και τεκμηριωμένη ενημέρωση για ζητήματα που αφορούν τον Πόντο και τον σύγχρονο Ελληνισμό.
Ως Πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων Κω «Ο Ξενιτέας», υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες της κατασκευής και τοποθέτησης του αγάλματος για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου στην πόλη της Κως, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της συλλογικής συνείδησης. Παράλληλα, από την ίδια θέση, μεριμνά για τη διοργάνωση δεκάδων εκδηλώσεων, ημερίδων και πολιτιστικών δράσεων κάθε χρόνο.
Η δράση του γύρω από ζητήματα ιστορικής μνήμης έχει τύχει σχολιασμού και εκτός ελληνικού δημόσιου λόγου.
Είναι ένας εκ των συνιδρυτών του PontosVoice.com.