Του Ταμέρ Τσιλινγκίρ
Υπάρχει ένα σημαντικό χρονολογικό ζήτημα γύρω από την ημερομηνία εκτέλεσης του Νίκου Καπετανίδη, το οποίο πιθανότατα συνδέεται με τη διαφορά ανάμεσα στο Ιουλιανό και το Γρηγοριανό ημερολόγιο.
Στην ελληνική βιβλιογραφία και σε πολλές ποντιακές δημοσιεύσεις αναφέρεται συχνά ως ημερομηνία εκτέλεσής του η 21η Σεπτεμβρίου 1921. Όμως το επίσημο δημοσιευμένο πρακτικό του Δικαστηρίου Ανεξαρτησίας της Αμάσειας φέρει ημερομηνία 28 Σεπτεμβρίου 1921 για την καταδικαστική απόφαση. Επομένως, εάν η 21η Σεπτεμβρίου θεωρηθεί Γρηγοριανή ημερομηνία, δημιουργείται προφανές πρόβλημα: η εκτέλεση δεν μπορεί να προηγείται της ίδιας της θανατικής καταδίκης.
Εδώ φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο το ημερολόγιο που χρησιμοποιούσε τότε η Ελλάδα. Το 1921 η Ελλάδα εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί επισήμως το Ιουλιανό ημερολόγιο. Η μετάβαση στο Γρηγοριανό ημερολόγιο έγινε το 1923. Τον 20ό αιώνα η διαφορά μεταξύ των δύο ημερολογίων ήταν 13 ημέρες.
Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται χαρακτηριστικά και στην τελευταία επιστολή του Ματθαίου Κωφίδη από τις φυλακές της Αμάσειας, η οποία χρονολογείται «15/28 Σεπτεμβρίου 1921». Η ίδια ημέρα καταγράφεται δηλαδή ως 15 Σεπτεμβρίου κατά το Ιουλιανό ημερολόγιο και ως 28 Σεπτεμβρίου κατά το Γρηγοριανό. Η διπλή αυτή χρονολόγηση συμφωνεί με την ημερομηνία της απόφασης που έχει δημοσιευθεί από την τουρκική Εθνοσυνέλευση.
Με βάση αυτό, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα ότι η παραδοσιακή ελληνική ημερομηνία 21 Σεπτεμβρίου 1921 διατηρήθηκε στην ποντιακή μνήμη και βιβλιογραφία με το παλαιό, Ιουλιανό ημερολόγιο.
21 Σεπτεμβρίου 1921 (Ιουλιανό) = 4 Οκτωβρίου 1921 (Γρηγοριανό)
Αν αυτή η υπόθεση είναι σωστή, η φαινομενική αντίφαση εξαφανίζεται: η θανατική καταδίκη της 28ης Σεπτεμβρίου 1921 κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο προηγείται κανονικά μιας πιθανής εκτέλεσης στις 4 Οκτωβρίου 1921 κατά το Γρηγοριανό, δηλαδή στις 21 Σεπτεμβρίου κατά το Ιουλιανό.
Ωστόσο, προς το παρόν χρειάζεται προσοχή. Δεν έχουμε ακόμη στα χέρια μας πρωτότυπο έγγραφο εκτέλεσης που να αναγράφει ρητά την ακριβή ημέρα εκτέλεσης του Καπετανίδη. Αναζητούμε επίσης το πρωτότυπο φύλλο της εφημερίδας Eşali της 4ης Οκτωβρίου 1921, στο οποίο, σύμφωνα με μεταγενέστερη μεταγραφή, ο Καπετανίδης εμφανίζεται μεταξύ των καταδικασθέντων και εκτελεσθέντων. Μέχρι να εντοπιστεί το πρωτογενές τεκμήριο, η 4η Οκτωβρίου πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ισχυρή υπόθεση εργασίας και όχι ως οριστικά αποδεδειγμένη ημερομηνία.
Ασφαλέστερη διατύπωση στο παρόν στάδιο
«Η θανατική καταδίκη του Νίκου Καπετανίδη εκδόθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1921. Η καθιερωμένη στην ελληνική βιβλιογραφία ημερομηνία εκτέλεσης, 21 Σεπτεμβρίου 1921, είναι πολύ πιθανό να είναι ημερομηνία του Ιουλιανού ημερολογίου και να αντιστοιχεί στην 4η Οκτωβρίου 1921 του Γρηγοριανού ημερολογίου. Η ακριβής ημερομηνία εκτέλεσης παραμένει υπό πρωτογενή τεκμηρίωση.»
Σύντομη τεκμηριωτική σημείωση
• Η απόφαση του Δικαστηρίου Ανεξαρτησίας της Αμάσειας που δημοσιεύθηκε από την Τουρκική Μεγάλη Εθνοσυνέλευση φέρει ημερομηνία 28 Σεπτεμβρίου 1921.
• Η Ελλάδα χρησιμοποιούσε ακόμη το Ιουλιανό ημερολόγιο το 1921· η μετάβαση στο Γρηγοριανό έγινε το 1923.
• Η διπλή χρονολόγηση «15/28 Σεπτεμβρίου 1921» στην επιστολή του Ματθαίου Κωφίδη δείχνει στην πράξη τη διαφορά των 13 ημερών.
• Το πρωτότυπο φύλλο της Eşali της 4ης Οκτωβρίου 1921 και ένα άμεσο πρωτογενές έγγραφο εκτέλεσης του Καπετανίδη εξακολουθούν να αναζητούνται.
Ο Ταμέρ Τσιλιγκίρ είναι Τούρκος στην εθνικότητα ακτιβιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αγωνιστής για τη δικαίωση του ιερού αγώνα του Ποντιακού Ελληνισμού. Γεννήθηκε το 1965 στο χωριό Λιβερά της επαρχίας Ματσούκας που βρίσκεται στην Τραπεζούντα (περιοχή που παρέμειναν ελληνόφωνοι πληθυσμοί μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών)». Η οικογένειά του μετανάστευσε στην Κωνσταντινούπολη, όπου τελείωσε το σχολείο.
Το 1978 εισήλθε στη Σχολή Αξιωματικών, του στρατιωτικού Λυκείου Kuleli, ένα ίδρυμα παραγωγής Τούρκων εθνικιστών. Ωστόσο δεν άντεξε από το αυταρχικό και ακραία εθνικιστικό περιβάλλον και εξαιτίας του επαναστατικού του χαρακτήρα εκδιώχθηκε από τη σχολή στον τρίτο χρόνο φοίτησης. Στη συνέχεια ασχολήθηκε με την κεραμική τέχνη, δεν προχώρησε όμως τις σπουδές του σε κάποιο κρατικό πανεπιστήμιο της Τουρκίας από επιλογή.
Ασχολούμενος με την κεραμική τέχνη της Ανατολής μελέτησε τον λαϊκό πολιτισμό, μία έρευνα που στην ουσία του άνοιξε τα μάτια για την κατάσταση στην Τουρκία, αφού στη συνέχεια ξεκίνησε ο αγώνας του για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία και τη δημοκρατία. Εξαιτίας αυτής της δράσης φυλακίστηκε τρεις φορές, από το 1986 μέχρι το 1994, στην τελευταία εκ των οποίων καταδικάστηκε ισόβια κάθειρξη. Τα βασανιστήρια που υπέστη κατά τον εγκλεισμό του δεν τα χωρά ανθρώπινος νους.
Βίωσε απάνθρωπες καταστάσεις, χειρότερες από την ταινία αμερικανικής παραγωγής «Εξπρές του μεσονυκτίου». Έκανε απεργία πείνας για 91 ημέρες προκειμένου να διαμαρτυρηθεί για τις άθλιες συνθήκες και το 2004 αποφυλακίστηκε προσωρινά εξαιτίας προβλημάτων απώλειας μνήμης. Με τη βοήθεια της οικογένειάς του φυγαδεύτηκε στην Ελβετία, όπου ζει μέχρι σήμερα και μάχεται για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Έχει εκδώσει το βιβλίο “Pontus Gerceği” δηλαδή «Η Αλήθεια για τον Πόντο», ενώ η παρουσία του στο διαδίκτυο και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης είναι πολύ σημαντική.
Σε αυτό το βιβλίο ο Τσιλιγκίρ, το επίθετο του οποίου σημαίνει «κλειδαράς» στα τουρκικά, ξεκλειδώνει όλα τα μυστικά των Οθωμανών και των Τούρκων και θεμελιώνει την ύπαρξη της Γενοκτονίας! Ο συγγραφέας ερευνώντας πηγές από το οθωμανικό κράτος αλλά και αυτό της τουρκικής δημοκρατίας ανακάλυψε αποκαλυπτικά στοιχεία. «Οι πηγές μιλούν ξεκάθαρα για αυτήν τη σφαγή και παραδέχονται την Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Υπάρχουν μυστικές (κρυφές) συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο κοινοβούλιο την τριετία 1920-1923 και οι οποίες δημοσιεύθηκαν σε βιβλίο το 1985. Εκεί υπάρχει ομολογία για την Γενοκτονία των Ποντίων.