«Τοτέμ και Ταμπού»

Ανδρέας Δρυμιώτης

23.11.2025 • 20:04

«In individuals, insanity is rare; but in groups, parties, nations, and epochs it is the rule» – Friedrich Nietzsche

Ο σημερινός τίτλος παραπέμπει στο ομότιτλο βιβλίο του Sigmund Freud, όπου ο συγγραφέας εξερευνά τα κοινά σημεία ανάμεσα στην ψυχική ζωή του πρωτόγονου ανθρώπου και σε αυτήν των νευρωτικών ασθενών. Το σημερινό σημείωμα δεν έχει καμία σχέση, αν και για να εξηγηθούν ορισμένα από τα δικά μας «Τοτέμ και Ταμπού», πολύ πιθανόν να χρειαζόμαστε τις υπηρεσίες ψυχιάτρων του επιπέδου του Freud.

Σε συζητήσεις που κάνω με φίλους και γνωστούς έχω διαπιστώσει ότι πραγματικά στην Ελλάδα έχουμε αναγάγει σε ταμπού ορισμένα θέματα, που δεν υφίστανται σε άλλες πολιτισμένες χώρες. Είναι αρκετά τα θέματα που μας διαφοροποιούν, αλλά θα αναφέρω μόνο τρία, που φαίνεται ότι αποτελούν πραγματικά «βουνά» που είναι πολύ δύσκολο να ξεπεραστούν: πυρηνική ενέργεια, ψηλά κτίρια και λειτουργία καταστημάτων τις Κυριακές. Στο σημερινό σημείωμα θα περιοριστώ μόνο στην πυρηνική ενέργεια, που για άγνωστους λόγους έχει δαιμονοποιηθεί στη χώρα μας.

– Πυρηνική Ενέργεια

Ισως είναι το μεγαλύτερο ταμπού της χώρας μας. Αρνούμαστε ακόμα και να το συζητήσουμε με νηφαλιότητα. Πριν από μήνες ήμουν σε κάποιο πάνελ που συζητούσαμε για την ακριβή ενέργεια και τόλμησα να μιλήσω για πυρηνική ενέργεια (Π.Ε.) και η αντίδραση όλων των άλλων ήταν ακαριαία. Αν μπορούσαν θα με απέβαλαν σαν τρελό. Νομίζω ότι και ο πρωθυπουργός, πριν από μερικούς μήνες, αναφέρθηκε στην πυρηνική ενέργεια και είχαμε παρόμοιες αντιδράσεις.

Και όμως υπάρχουν αδήριτες ανάγκες που επιβάλλουν να ξαναδούμε με άλλο μάτι την πυρηνική ενέργεια. Θα περιοριστώ μόνο σε τρία κεφάλαια: Τεχνητή Νοημοσύνη, Κλιματική Αλλαγή και Κόστος Ενέργειας.

– Τεχνητή Νοημοσύνη

Σκόπιμα έβαλα πρώτη την Τ.Ν. για να σας κεντρίσω το ενδιαφέρον σε ένα θέμα που κατά την άποψή μου θα επηρεάσει σημαντικά τη ζωή όλων μας. Ολες οι υποδομές για την Τ.Ν. θέλουν πολλή, μα πάρα πολλή ενέργεια. Και μη νομίζετε ότι η Τ.Ν. είναι μόνο για τις επιχειρήσεις και τους μεγάλους οργανισμούς. Κάθε άλλο και θα κάνω μια παρένθεση για να σας δώσω ένα εξαιρετικό και πολύ χρηστικό παράδειγμα για το τι μπορείτε να επιτύχετε με την Τ.Ν.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Lloyds Bank –την οποία η τράπεζα διεξήγαγε σε Βρετανούς διαδικτυακά, τηλεφωνικά και αυτοπροσώπως– περίπου 28,8 εκατ. ενήλικοι στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν χρησιμοποιήσει την Τ.Ν. τους τελευταίους 12 μήνες για να διαχειρίζονται τα χρήματά τους. Μεταξύ αυτών, το ChatGPT αναφέρεται ως η πιο δημοφιλής πλατφόρμα, που χρησιμοποιείται από 6 στους 10.

Περισσότεροι από το ένα τρίτο των χρηστών λένε ότι χρησιμοποιούν την Τ.Ν. για έρευνα επενδύσεων και συστάσεις, το ένα τέταρτο για στρατηγικές διαχείρισης χρέους και σχεδόν 4 στους 10 έχουν στραφεί σε αυτήν για μελλοντικό οικονομικό σχεδιασμό, όπως πληροφορίες για συντάξεις.

Περίπου 1 στους 3 ανθρώπους αναφέρει ότι χρησιμοποιεί την Τ.Ν. μία φορά την εβδομάδα ή περισσότερο για να βοηθήσει σε οικονομικά ζητήματα – περισσότεροι από εκείνους που τη χρησιμοποιούν για συμβουλές υγείας, συστάσεις αγορών, σχεδιασμό ταξιδιών ή ιδέες για συνταγές.

Οι χρήστες αναφέρουν θετικά αποτελέσματα από τη χρήση της Τ.Ν., εκτιμώντας ότι έχουν εξοικονομήσει κατά μέσον όρο 399 λίρες ετησίως χάρη στις πληροφορίες που πήραν. Επειδή το όφελος μπορεί να σας φαίνεται μικρό, σας πληροφορώ, σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, ότι αυτό ισοδυναμεί με περίπου 14,5 δισ. λίρες! Δεν είναι δα και λίγα. Οπως λέγαμε οι παλαιοί, «μάθε παιδί μου γράμματα για να πας καλά», τώρα πρέπει να λέμε «μάθε να χρησιμοποιείς την Τ.Ν. για να περνάς καλύτερα».

Ακριβώς λόγω των σημαντικών ευρημάτων της έρευνας, η Lloyds Bank πρόκειται να λανσάρει έναν νέο πολυχρηστικό οικονομικό βοηθό Τ.Ν. για να βοηθήσει τους πελάτες της να διαχειρίζονται τα οικονομικά τους μέσω της εφαρμογής για κινητά της βρετανικής τράπεζας.

Στην Ελλάδα έχουμε τρία ταμπού που είναι πολύ δύσκολο να ξεπεραστούν: πυρηνική ενέργεια, ψηλά κτίρια και λειτουργία καταστημάτων τις Κυριακές.

Η Τ.Ν., η οποία δοκιμάζεται από 7.000 υπαλλήλους, θα παρέχει εξατομικευμένη οικονομική καθοδήγηση 24/7 και θα λειτουργεί ως οικονομικός σύντροφος, ικανός να απαντά σε ερωτήσεις και να παρέχει καθοδήγηση, παράλληλα με τη δυνατότητα να παραπέμπει σε εξειδικευμένη ανθρώπινη υποστήριξη όταν χρειάζεται.

Η εφαρμογή ενσωματώνει ένα εργαλείο συνομιλίας που επιτρέπει στους πελάτες να ζητούν εξατομικευμένες πληροφορίες για τις δαπάνες, καθώς και ένα εργαλείο αποταμίευσης και επένδυσης που βοηθά τους πελάτες να λαμβάνουν τεκμηριωμένες οικονομικές αποφάσεις.

Σκόπιμα επεκτάθηκα στη συγκεκριμένη εφαρμογή γιατί πιστεύω ότι μας αφορά όλους και πολύ σύντομα θα έχουμε παρόμοιες υπηρεσίες από τις δικές μας τράπεζες.

Η βασική αντίρρηση για την Π.Ε. είναι οι κίνδυνοι που υποτίθεται ότι τη συνοδεύουν. Η Π.Ε. έχει συνδεθεί αρνητικά με τις τραγωδίες στο Chernobil (Ρωσία – 1986) και στη Fukushima (Ιαπωνία – 2011). Ειδικά η καταστροφή που έγινε στην Ιαπωνία από το τσουνάμι που δημιουργήθηκε από σεισμό 160 χιλιόμετρα μακριά, προκάλεσε τρόμο σε όλο τον πλανήτη. Για την ιστορία, το κόστος αυτής της καταστροφής για την Ιαπωνία μόνο, ήταν 235 δισ. δολάρια! Δικαιολογημένα, ο κόσμος φοβάται.

Να όμως που η τεχνολογία έχει αλλάξει ριζικά. Τα μεγαθήρια του 20ού αιώνα που θέλουν πολλά δισεκατομμύρια δολάρια και μια δεκαετία για να κατασκευαστούν είναι πλέον ξεπερασμένα. Σήμερα μιλάμε για τα SMR (Small Modular Reactors – Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες). Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, οι SMR μπορούσαν να κατασκευάζονται σε εργοστάσια και να συναρμολογούνται επί τόπου. Ο αρθρωτός σχεδιασμός τους σημαίνει ότι μπορούσαν να κλιμακωθούν, ώστε να ταιριάζουν στις τοπικές ενεργειακές ανάγκες, από την τροφοδότηση μιας μικρής πόλης έως την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας για βιομηχανική χρήση. Περιληπτικά, αποδίδουν 10-300 MW, κοστίζουν 1-2 δισ. δολάρια και ο χρόνος ανάπτυξης είναι 3-5 χρόνια. Μάλιστα, μπορούν να αναπτυχθούν σε υπόγειους σταθμούς για περισσότερη ασφάλεια.

Δεν είναι ο σκοπός του παρόντος να αναπτύξει σε λεπτομέρεια τα πλεονεκτήματα των SMR, αλλά να επισημάνει ότι σε όλο τον πλανήτη γίνεται μια ριζική κοσμογονία σχετικά με την Π.Ε. και εμείς, που ζούμε στον δικό μας κόσμο, δεν θέλουμε ούτε να ανοίξουμε τη συζήτηση για αυτό το θέμα.

Και όμως, η Π.Ε. εξασφαλίζει καθαρή ενέργεια, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την απεξάρτησή μας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Είδαμε τι συνέβη με την εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο.

Αυτή την εποχή συντελείται σε όλο τον κόσμο αλλαγή στάσης απέναντι στην Π.Ε. Ακόμα και η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πλούσια σε πετρέλαιο, εξετάζουν την εγκατάσταση σταθμών Π.Ε., προετοιμάζοντας το μέλλον και την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Στη Νότιο Κορέα δοκιμάζονται αντιδραστήρες Τέταρτης Γενιάς (Generation IV) οι οποίοι χρησιμοποιούν τα πυρηνικά απόβλητα σαν καύσιμο, μετατρέποντας έτσι το μεγάλο μειονέκτημα της διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων σε πλεονέκτημα.

Στην Κίνα αναπτύσσονται δεκάδες πυρηνικοί αντιδραστήρες και η χώρα φιλοδοξεί να γίνει ηγέτιδα στην πυρηνική ενέργεια και την κλιματική αλλαγή.

Από τις ανάγκες της Τ.Ν. για ενέργεια ξεκινήσαμε και με αυτές θα κλείσουμε. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρωτοπόρος Κίνα δημιουργεί υποθαλάσσια data centers τα οποία ψύχονται από το θαλασσινό νερό και έτσι δεν έχουν ανάγκη από ενεργοβόρα κλιματιστικά. Παρά το γεγονός ότι έχουν άφθονη και φθηνή ενέργεια, εντούτοις εξακολουθούν να κάνουν ό,τι μπορούν για να εξοικονομήσουν ενέργεια. Με τα υποθαλάσσια data centers εκτιμούν ότι θα έχουν 30% οικονομία στην ενέργεια.

Αφού, λοιπόν, και εμείς φιλοδοξούμε να αναπτυχθούν στην Ελλάδα τα αναγκαία data centers, μήπως πρέπει έγκαιρα να αντιμετωπίσουμε τις αυξημένες ανάγκες σε ενέργεια; Ακούει κανείς;

*Ο κ. Ανδρέας Γ. Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων.