Η πολιτική των avatar

Στις 18/10/2025 ο Ντόναλντ Τραμπ ανέβασε στον λογαριασμό του στο Truth Social ένα βίντεο φτιαγμένο μέσω τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.) στο οποίο φοράει στέμμα σαν βασιλιάς και, ως πιλότος ενός μαχητικού αεροσκάφους που φέρει το όνομα «King Trump», βομβαρδίζει με περιττώματα το πλήθος διαδηλωτών. Είναι ένα βίντεο που χλευάζει τους πολίτες του κινήματος «No Kings», που βγήκαν στους δρόμους των ΗΠΑ προκειμένου να διαμαρτυρηθούν για τις μοναρχικές διαθέσεις του. Πριν από λίγες ημέρες, η επικεφαλής της Πλεύσης Ελευθερίας, Ζωή Κωνσταντοπούλου, παρουσίασε το πρόγραμμα του κόμματος με τη βοήθεια της Τ.Ν. Πολλές ψηφιακές «Ζωές» τη βοήθησαν να αναπτύξει διάφορες πτυχές του προγράμματος (ως γιατρός, πυροσβέστης, αθλήτρια, ψαράς, λιμενικός, στρατιώτης, δικαστής, αγρότισσα, αρχαία Ελληνίδα), ενώ στο τέλος το λευκοντυμένο avatar και συμπαρουσιάστρια Ζωή επαίνεσε την πραγματική Ζωή για την ανθρώπινη –γεμάτη πράξεις– πολιτική της οντότητα.

Είναι προφανές πως η Τ.Ν. είναι παρούσα και στο κομμάτι της πολιτικής επικοινωνίας και μάλιστα στην πιο ορατή εκδοχή της, στο πλασάρισμα πολιτικών θέσεων και προσώπων. Ηδη υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση για το πώς η χρήση Τ.Ν., πέρα από την παραγωγή περιεχομένου πολιτικής επικοινωνίας, αλλάζει τον τρόπο διαμόρφωσης εξατομικευμένων προεκλογικών εκστρατειών, ωθεί στην ανάλυση δεδομένων και στην προβλεπτική στόχευση (μετατρέποντας τους συμβούλους επικοινωνίας σε «αναλυτές δεδομένων»), πώς δημιουργεί δυνατότητες αυτοματοποιημένης αλληλεπίδρασης πολιτικών και πολιτών, όπως και βέβαια νέες συνθήκες χειραγώγησης μέσα από αλγορίθμους και bots, που καθορίζουν την ορατότητα θεμάτων και τη δημόσια συζήτηση.

Αυτό όμως που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι πώς το «νέο μέσο» οδηγεί σε διαφορετικές μορφές πολιτικών μηνυμάτων, ο τρόπος, δηλαδή, που επηρεάζει το ίδιο το περιεχόμενο του πολιτικού λόγου. Τα δύο παραδείγματα που προαναφέρθηκαν αποτελούν σαφές παράδειγμα ενεργοποίησης της Τ.Ν. προς μια αρκετά καινοφανή κατεύθυνση. Εχουμε να κάνουμε με δύο διαφορετικές περιπτώσεις που και οι δύο αξιοποιούν την Τ.Ν. για να επιτύχουν τη διάχυση του μηνύματος και την ενίσχυση των δύο πολιτικών προσώπων μέσα από το «αυτοτρολάρισμά» τους. Και τα δύο παραδείγματα πολιτικών μηνυμάτων δεν αρνούνται την κριτική που ασκείται στους πρωταγωνιστές τους, αντιθέτως την αναπαράγουν και διασκεδάζουν μαζί της.

Ο Τραμπ υποδύεται τον βασιλιά, τον επιβεβαιώνει με καρτουνίστικο τρόπο, δείχνοντας ότι έχει κυριολεκτικά «χεσμένους» τους αντιπάλους του. Η ομοιότητα του μηνύματος με αντίστοιχα εφηβικά βίντεο επίδειξης (συνήθως ανδροπρεπούς) αηδιαστικής καφρίλας είναι ξεκάθαρη. Η Κωνσταντοπούλου όχι μόνο δεν αρνείται τα αρνητικά σχόλια για το προσωποπαγές κόμμα στο οποίο ηγείται, αλλά τα ενστερνίζεται εικονικά για να δείξει ότι έχει ενσυναίσθηση της θέσης όλων των πολιτών. Ακόμη και με τον παραλογισμό που της καταλογίζουν οι αντίπαλοί της, δεν διστάζει να «παίξει» με τη βοήθεια της Τ.Ν., αφού ουσιαστικά όλη η ομιλία της είναι ένα παραμιλητό με τους πολλούς εαυτούς της. Είτε ο Τραμπ ως καρικατούρα ενός βασιλιά (και του Τομ Κρουζ στο «Top Gun») είτε η Κωνσταντοπούλου του «Τα πάντα όλα» ή «Στο μυαλό του Τζον Mάλκοβιτς», όπως σχολιάστηκε, δεν διστάζουν να επιχειρήσουν μέσω της τεχνολογικής βοήθειας έναν αυτοσαρκασμό που τελικά θα ενισχύσει το ναρκισσιστικό προφίλ εξουσίας που τους συνοδεύει, παρά θα το αναιρέσει.

Το χιουμοριστικό στοιχείο στην πολιτική επικοινωνία δεν είναι κάτι καινούργιο. Ειδικά στις ΗΠΑ η σύγκλιση πολιτικού πρωταγωνιστή και διασκεδαστή έχει δρομολογηθεί εδώ και πολύ καιρό (ο Μπαράκ Ομπάμα αποτέλεσε ίσως τον ιδανικό ενσαρκωτή της). Τα social media και το νεανικό ακροατήριό τους έχουν επίσης ωθήσει τους πολιτικούς σε πιο ανάλαφρες και χαριτωμένες αναρτήσεις. Το TikTok ήδη έχει προκαλέσει μια μετεξέλιξη των πολιτικών μηνυμάτων σε μια ακόμη πιο διασκεδαστική διάσταση, αναδεικνύοντας παρασκηνιακά, αστεία ή απλώς ιδιωτικά στιγμιότυπα της ζωής των πολιτικών πρωταγωνιστών.

Από ό,τι φαίνεται η χρήση της Τ.Ν., τουλάχιστον στις περιπτώσεις που αναφερθήκαμε, επιτείνει την τάση τής γεμάτης οπτικοακουστικά εφέ πολιτικο-διασκέδασης, ενώ δίνει ταυτόχρονα τη δυνατότητα για μια πλήρη εγκατάλειψη της πολιτικής σοβαροφάνειας και τη ρήξη με κάθε έννοια πολιτικής ορθότητας. Το νέο καθρέφτισμα του πολιτικού ηγέτη μέσα από την Τ.Ν. έρχεται να επιβεβαιώσει τη μοναδικότητά του, μέσα από την αμφίσημη υπόθαλψη της κριτικής απέναντί του. Ο αυτοαναφορικός πολιτικός ριζοσπαστισμός δείχνει για την ώρα πιο πρόθυμος να μπει σε αυτήν τη νέα πίστα, αφού φαίνεται να του διασφαλίζει νέα μέσα εικονικής πόλωσης.

*Ο κ. Βασίλης Βαμβακάς είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας στο ΑΠΘ.