Ο Μορφωτικός Σύλλογος Ποντίων Κομοτηνής και Περιφέρειας «Ο Εύξεινος Πόντος» έστειλε ένα καθαρό μήνυμα μέσα από την εκδήλωση* που πραγματοποίησε την Πέμπτη 19 Μαρτίου στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής: η ποντιακή λαογραφία δεν είναι μουσειακό απολίθωμα, αλλά ζωντανή μνήμη, βίωμα και συνέχεια. Με αφορμή την τιμητική αναφορά στο έργο και την προσωπικότητα του Στάθη Ευσταθιάδη, ενός ανθρώπου που αφιέρωσε τη ζωή του στη διάσωση της ποντιακής παράδοσης, ο σύλλογος ανέδειξε όχι μόνο τη μεγάλη πολιτιστική του παρακαταθήκη, αλλά και την ανάγκη αυτή να περάσει οργανικά στις νεότερες γενιές.
Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη σε έναν σπουδαίο εργάτη της ποντιακής λαογραφίας, ο οποίος μέσα από μουσικές ηχογραφήσεις, ραδιοφωνικές εκπομπές και πολύχρονες καταγραφές μαρτυριών από πρόσφυγες πρώτης και δεύτερης γενιάς, κατάφερε να διασώσει έναν ανεκτίμητο πλούτο μνήμης. Στο επίκεντρο βρέθηκαν τόσο η προσωπικότητά του όσο και το έργο του, ανάμεσά τους και το βιβλίο «Τα τραγούδια του ποντιακού λαού», αλλά και σημαντικό αρχειακό υλικό, μεγάλο μέρος του οποίου παραμένει ακόμη ανέκδοτο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε το γεγονός ότι η νέα γενιά δεν έμεινε θεατής. Μέλη των παιδικών και εφηβικών τμημάτων του συλλόγου διάβασαν κείμενα, συμμετείχαν ενεργά στην εκδήλωση και έδωσαν σάρκα και οστά στην ίδια τη λογική της μεταλαμπάδευσης, ενώ η χορωδία του συλλόγου συμπλήρωσε το κλίμα με τραγούδια που ένωσαν το παρελθόν με το παρόν. Αυτό ακριβώς ήταν και το ουσιαστικό νόημα της βραδιάς: να πάψει η ποντιακή παράδοση να αντιμετωπίζεται μόνο ως επετειακή αναφορά και να γίνει βίωμα.
Ο πρόεδρος του συλλόγου Στέλιος Νικολάου υπογράμμισε ότι η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια να αναδειχθεί η λαογραφία ως «ζωντανός οργανισμός», ως κάτι που υπήρχε, υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει. Στο πρόσωπο του Στάθη Ευσταθιάδη, όπως τόνισε, τιμάται ένας άνθρωπος που υπηρέτησε τη λαογραφία σε εποχές όπου η επιστήμη αυτή δεν είχε ακόμη οργανωθεί όπως σήμερα, αφήνοντας πίσω του ένα έργο τόσο βαρύ, ώστε να τιμηθεί ακόμη και από την Ακαδημία Αθηνών. Για τον σύλλογο, η ανάδειξη αυτής της φυσιογνωμίας δεν αφορά μόνο την ιστορική δικαίωση του έργου του, αλλά και τη γνωριμία των νεότερων με την ουσία της ποντιακής ταυτότητας.
Ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσε η παρέμβαση της κόρης του, Μυροφόρας Ευσταθιάδη, η οποία ανέδειξε τη βαθιά σχέση του πατέρα της με την παράδοση και εξήγησε πώς η προσωπική δοκιμασία της απώλειας της όρασής του στα 19 του χρόνια έγινε δύναμη δημιουργίας και προσφοράς. Από το 1949, μέσα από ραδιοφωνικές εκπομπές πανελλήνιας εμβέλειας, άρχισε να συγκεντρώνει στο στούντιο μουσικούς της πρώτης προσφυγικής γενιάς, την ώρα που δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου οργανωμένες καταγραφές. Έτσι, μέσα σε πέντε δεκαετίες δημιουργήθηκε ένα τεράστιο αρχείο που περιλαμβάνει όχι μόνο μουσική, αλλά αφηγήσεις ζωής, παραμύθια, παροιμίες και αυθεντικές μαρτυρίες από τον Πόντο, τον Καύκασο, την πρώην Σοβιετική Ένωση και τις προσφυγικές κοινότητες στην Ελλάδα.
Το αρχείο αυτό, που θεωρείται από τα σημαντικότερα ποντιακά αρχεία που έχουν συγκροτηθεί, έχει πλέον ψηφιοποιηθεί στο σύνολό του μέσω προγράμματος του Υπουργείου Πολιτισμού και είναι σχεδόν ολόκληρο προσβάσιμο στο κοινό. Πρόκειται για μια τεράστια πολιτιστική δεξαμενή, η οποία μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης όχι μόνο για ερευνητές, αλλά και για νέους μουσικούς, συλλόγους και κάθε άνθρωπο που αναζητεί ουσιαστική επαφή με την ποντιακή κληρονομιά.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και η ομιλία της προέδρου του Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου Χρύσας Μαυρίδου, η οποία χαρακτήρισε το έργο του Στάθη Ευσταθιάδη σπουδαία πολιτιστική παρακαταθήκη με απίστευτο αρχειακό πλούτο. Όπως επισήμανε, η συνολική του προσφορά αναπτύσσεται σε τρεις βασικούς άξονες: στις ραδιοφωνικές εκπομπές και καταγραφές του στην Ελλάδα με ανθρώπους πρώτης προσφυγικής γενιάς, στις καταγραφές του στον ιστορικό Πόντο και στις αντίστοιχες αποστολές του στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Αυτό το τρίπτυχο, όπως φάνηκε και στην εκδήλωση, συνθέτει ένα έργο ανεκτίμητης σημασίας για την ποντιακή αυτογνωσία.
Η εκδήλωση της Κομοτηνής δεν ήταν απλώς ένα μνημόσυνο τιμής σε έναν σπουδαίο καταγραφέα της ποντιακής ψυχής. Ήταν μια πράξη ουσίας. Μια υπενθύμιση ότι η ποντιακή λαογραφία δεν σώζεται μόνο με λόγια, πανηγυρικούς και επετειακές αναφορές, αλλά με συμμετοχή, μελέτη, συγκίνηση και συνέχεια. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η αξία της πρωτοβουλίας του «Εύξεινου Πόντου»: στο ότι επιδιώκει να κάνει την παράδοση εμπειρία ζωντανή, προσωπική και μεταδοτική.
*Οι φωτογραφίες από την εκδήλωση στην κεντρική εικόνα προέρχονται από το δημοσίευμα της εφημερίδας «Παρατηρητής»
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
