Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η προγραμματισμένη επίσκεψη του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, στο Ανίτκαμπιρ, το μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στην Άγκυρα, προκαλεί έντονο προβληματισμό και αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις στον ελληνισμό, αλλά και στους απογόνους των θυμάτων των χριστιανικών γενοκτονιών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης, ο Αμερικανός πρόεδρος θα φτάσει στην Άγκυρα στις 7 Ιουλίου για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και η πρώτη στάση του θα είναι στο Ανίτκαμπιρ, όπου θα αποτίσει φόρο τιμής στον ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας. Στη συνέχεια θα μεταβεί στο προεδρικό μέγαρο, όπου θα συναντηθεί με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η επιλογή αυτή αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς ο Μουσταφά Κεμάλ αποτελεί μια προσωπικότητα που αντιμετωπίζεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο από τη Δύση και από τους λαούς που υπέστησαν τις συνέπειες των πολιτικών του.
Για την Τουρκία είναι ο ιδρυτής του κράτους. Για εκατομμύρια Έλληνες του Πόντου, της Ιωνίας και της Ανατολικής Θράκης, αλλά και για Αρμενίους και Ασσυρίους, το όνομά του συνδέεται με την ολοκλήρωση της εξόντωσης και του ξεριζωμού των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας.
Η ποντιακή μνήμη είναι αδύνατον να διαχωρίσει τον Κεμάλ από τη δεύτερη και πιο σκληρή φάση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Υπό την ηγεσία του εθνικιστικού κινήματος ολοκληρώθηκε η εκκαθάριση των ελληνικών κοινοτήτων, ενώ η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και η πυρπόληση της Σμύρνης αποτελούν γεγονότα που έχουν αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορική μνήμη του ελληνισμού.
Για τον λόγο αυτό, μια επίσκεψη ξένου ηγέτη στο Ανίτκαμπιρ δεν μπορεί να θεωρηθεί μια απλή διπλωματική πράξη. Αποτελεί έναν ισχυρό πολιτικό συμβολισμό, ο οποίος αναπόφευκτα ερμηνεύεται διαφορετικά από τις κοινότητες που εξακολουθούν να ζητούν διεθνή αναγνώριση των γενοκτονιών.
Ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε στο παρελθόν εκφράσει ιδιαίτερα θετικές θέσεις υπέρ της Ελλάδας και είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με σημαντικό μέρος της ελληνοαμερικανικής κοινότητας. Η απόφασή του να ξεκινήσει την επίσκεψή του στην Τουρκία με κατάθεση στεφάνου στο μαυσωλείο του Κεμάλ δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητη από τους Έλληνες της διασποράς, τους Ποντίους, τους Μικρασιάτες και τους απογόνους των θυμάτων των διωγμών.
Ασφαλώς, κάθε επίσκεψη αρχηγού κράτους περιλαμβάνει πρωτόκολλο και εθιμοτυπικές υποχρεώσεις. Ωστόσο, όταν πρόκειται για προσωπικότητες που συνδέονται με ιστορικές τραγωδίες και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, ο συμβολισμός αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα.
Την ίδια στιγμή, η συνάντηση Τραμπ – Ερντογάν αποκτά ιδιαίτερη σημασία και λόγω της ατζέντας που θα βρεθεί στο τραπέζι. Σύμφωνα με τα τουρκικά δημοσιεύματα, οι δύο ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν την πώληση κινητήρων F-110 για το πρόγραμμα του μαχητικού KAAN, το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, καθώς και τις εξελίξεις στη Συρία και στη Γάζα.
Οι αποφάσεις που θα ληφθούν ενδέχεται να επηρεάσουν συνολικά τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Όμως, για τον ελληνισμό, η πρώτη εικόνα της επίσκεψης θα είναι η παρουσία του Αμερικανού προέδρου μπροστά στο μαυσωλείο του ανθρώπου που για την Τουρκία αποτελεί εθνικό ήρωα, αλλά για τους Έλληνες του Πόντου, της Ιωνίας και της Ανατολικής Θράκης παραμένει συνδεδεμένος με μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας.
Η ιστορική μνήμη δεν μπορεί να παραμερίζεται στο όνομα της διπλωματικής σκοπιμότητας. Όσοι τιμούν πρόσωπα με τόσο βαρύ ιστορικό φορτίο οφείλουν να γνωρίζουν ότι οι συμβολισμοί των πράξεών τους έχουν αντίκτυπο πολύ πέρα από τα όρια της εθιμοτυπίας.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
