Η καινοτομία παράγεται και στην κοινωνία

Τασούλα Επτακοίλη

27.11.2025 • 11:36

ΚΥΠΡΟΣ – ΑΠΟΣΤΟΛΗ. Η λέξη «ποταβρίστου», δηλαδή «άπλωσε το χέρι σου» στην κυπριακή διάλεκτο, έγινε σύνθημα (#potavristou) το οποίο εδώ και επτά χρόνια συσπειρώνει πολίτες σε παγκόσμιο επίπεδο με σκοπό την απομάκρυνση σκουπιδιών από τις ακτές: μετράει ήδη 13.500 εθελοντές από 1.670 τοποθεσίες σε όλο τον πλανήτη. Η «Τηγανοκίνηση» στοχεύει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των παιδιών για την κλιματική κρίση, τα βιοκαύσιμα, τα μικροπλαστικά: ειδικά βαρέλια τοποθετούνται στα σχολεία και οι μαθητές φέρνουν χρησιμοποιημένα μαγειρικά έλαια από τα σπίτια τους και τα ρίχνουν σ’ αυτά. Τα τηγανέλαια πωλούνται σε διυλιστήρια λαδιού της Ολλανδίας, μετατρέπονται σε βιοντίζελ και όλα τα έσοδα δίνονται στα σχολεία για πράσινες δράσεις όπως η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών, η δημιουργία κήπων με αρωματικά φυτά κ.λπ. Περίπου ένα εκατ. ευρώ έχει επιστραφεί έως τώρα σε 515 και πλέον σχολικές μονάδες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα σε όλη την Κύπρο, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά. Σε δέκα παραλίες γίνεται κάτι εξίσου σημαντικό: έρευνα πεδίου για ανίχνευση μικροπλαστικών. Τα δείγματα που συλλέγονται τέσσερις φορές τον χρόνο περνούν από εργαστηριακή ανάλυση, τα αποτελέσματα μπαίνουν σε ειδική βάση δεδομένων και έτσι, για πρώτη φορά στην Κύπρο, είναι δυνατή η αποτύπωση του προβλήματος.

Η «Ακτή» έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς οργανισμούς σήμερα, με συνεργάτες σε 50 χώρες και δεκάδες διεθνείς διακρίσεις.

Πίσω από αυτές τις πρωτοποριακές δράσεις βρίσκεται το Κέντρο Μελετών και Ερευνας «Ακτή», ο πρώτος μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ιδρύθηκε στη Λευκωσία το 2000 από την Ξένια Λοϊζίδου και τον αδελφό της Μιχάλη Λοϊζίδη – είναι και οι δύο μηχανικοί, απόφοιτοι του ΕΜΠ, με δική τους εταιρεία consulting σε θέματα περιβάλλοντος. «Εκείνα τα χρόνια που οι ΜΚΟ ξεκινούσαν στην Ευρώπη, αντιληφθήκαμε ότι θα γίνονταν η ραχοκοκαλιά του εθελοντισμού και αποφασίσαμε να μπούμε σ’ αυτή την όμορφη “περιπέτεια”. Από τότε δεν έχουμε πάρει ούτε ένα ευρώ από το κράτος. Εχουμε δημιουργήσει θέσεις εργασίας για νέους επιστήμονες –βιολόγους, μηχανικούς, επικοινωνιολόγους– και χρηματοδοτούμαστε είτε από διεθνείς οργανισμούς όπως η Ε.Ε. και τα Ηνωμένα Εθνη, είτε από ιδιώτες δωρητές», λένε στην «Κ».

Η «Ακτή» γιορτάζει φέτος τα εικοστά πέμπτα γενέθλιά της, εξακολουθεί να δραστηριοποιείται στους τρεις άξονες της αειφορίας (οικονομία, κοινωνία και περιβάλλον) με συγκινητική αφοσίωση και έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς οργανισμούς, με συνεργάτες σε πενήντα χώρες και δεκάδες διεθνείς διακρίσεις· πιο πρόσφατη είναι το Βραβείο Ευρωπαίων Πολιτών, από την Europa Nostra. Πριν από λίγες μέρες βράβευσε με τη σειρά της δεκαέξι μικρές επιχειρήσεις που οδηγούν την κυπριακή τουριστική βιομηχανία προς ένα πιο βιώσιμο μέλλον στο πλαίσιο των Zero Waste HoReCa Seed Funding Awards 2025: ανάμεσά τους ένα αγρόκτημα στην Αναρίτα Πάφου για τη μείωση της κατανάλωσης νερού κατά περίπου 35% χάρη στα συστήματα ευφυούς άρδευσης που χρησιμοποιεί· μια αγροτουριστική μονάδα από Καλαβασό Λάρνακας για την ενίσχυση της τοπικής κοινότητας μέσω του Φεστιβάλ Κουκουλιού που διοργανώνει· μια ταβέρνα στο Καλό Χωριό Λάρνακας για το πώς κατάφερε να μειώσει τα οργανικά της απόβλητα με κότες και κατσίκες! «Η καινοτομία δεν παράγεται μόνο στα πανεπιστήμια αλλά και στην κοινωνία, από τέτοιες προσπάθειες για την πράσινη μετάβαση. Αλλωστε, την καλή ζωή την κάνουν οι καλοί άνθρωποι με τις καλές τους ιδέες», όπως επεσήμανε η πρόεδρος της «Ακτής» Ξένια Λοϊζίδου στον χαιρετισμό της.

Η ίδια, με μεταπτυχιακό στο Imperial College του Λονδίνου στην Ακτομηχανική, το 2019 ανακηρύχθηκε από το UNEP (United Nations Environment Programme) πρέσβειρα των Ακτών της Μεσογείου. Πώς επηρεάζονται οι θάλασσές μας από την κλιματική κρίση και τη μόλυνση; «Η Μεσόγειος έχει τον υψηλότερο δείκτη πλαστικής ρύπανσης παγκοσμίως και διαρκώς επιβαρύνεται λόγω της τόσο εκτεταμένης τουριστικής ανάπτυξης στις ακτές της. Αυτή είναι η μία πτυχή του προβλήματος. Η άλλη αφορά την ανύψωση της στάθμης της θάλασσας, ιδιαίτερα αισθητή στις λεγόμενες λαγκούνες, όπως η Βενετία και το Μεσολόγγι, αλλά και τη διάβρωση. Οι φουρτούνες είναι ολοένα πιο συχνές και πιο έντονες, βλέπουμε υψηλότερα κύματα δηλαδή. Σε μια ακτογραμμή χτισμένη σχεδόν μέχρι το νερό, το κύμα βρίσκει εμπόδια, δεν εκτονώνει την ενέργειά του και, κουβαλώντας άμμο από τον πυθμένα, επιστρέφει με την ίδια δύναμη και “τρώει” ό,τι συναντά», εξηγεί η κ. Λοϊζίδου. «Η φύση είναι σοφή, έχει τις δικές της ισορροπίες. Οσο κι αν προσπαθήσουμε να την τιθασεύσουμε, οι ισορροπίες της θα επανέλθουν. “Μια μέρα οι θάλασσες αυτές θα εκδικηθούν”, όπως έγραψε ο Οδυσσέας Ελύτης. Εχουμε αρχίσει να βιώνουμε τις συνέπειες της εκδίκησης της Μεσογείου…».

Καθοριστικός κρίκος

Τη ρωτάμε αν, παρά ταύτα, υπάρχει κάτι που την κάνει να αισιοδοξεί. «Καθοριστικός κρίκος στην αλυσίδα της καταστροφής του πλανήτη είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς», απαντά η πρόεδρος της «Ακτής». «Και δεν είναι παράλογη, οφείλεται στην τεράστια απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες των κυβερνήσεων και σε όσα υλοποιούνται. Εχει ως αποτέλεσμα την απογοήτευση και την έλλειψη ενδιαφέροντος για οποιαδήποτε συμμετοχή. Αν μείνουμε καθηλωμένοι στον καναπέ μας, όμως, είμαστε καταδικασμένοι. Η χαρά του εθελοντισμού είναι ανεκτίμητη, όλοι πρέπει να την δοκιμάσουν. Ετσι η ελπίδα δεν θα σβήσει».