Ολοκληρωμένος οδηγός για τις χώρες που έχουν αναγνωρίσει επίσημα τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, με ημερομηνίες και ιστορικά στοιχεία για το έγκλημα του 1914-1923
Κάθε 19η Μαΐου, Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, επανέρχεται στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ζήτημα: η διεθνής αναγνώριση ενός ιστορικά τεκμηριωμένου εγκλήματος προχωρά ακόμη με βραδείς ρυθμούς.
Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε επισήμως τη Γενοκτονία, με ομόφωνη απόφαση της Βουλής στις 24 Φεβρουαρίου 1994, καθιερώνοντας τη 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης. Η Τουρκία, από την πλευρά της, εξακολουθεί να αρνείται τον χαρακτηρισμό των γεγονότων ως Γενοκτονία, ακολουθώντας την ίδια στάση που τηρεί και απέναντι στη Γενοκτονία των Αρμενίων.
| Χώρα / Φορέας | Έτος | Τι αναγνωρίστηκε |
|---|---|---|
| Ελλάδα | 1994 | Αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου και καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης |
| Κύπρος | 1994 | Αναγνώριση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων |
| Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών | 2007 | Αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου και των Ασσυρίων |
| Αρμενία | 2015 | Αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων και των Ασσυρίων |
| Ολλανδία | 2015 | Αναγνώριση των Γενοκτονιών Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων |
| Σουηδία | 2021 | Αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων |
Παράλληλα, η Γενοκτονία των Ποντίων έχει αναγνωριστεί και σε πολιτειακό επίπεδο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι αμερικανικές πολιτείες που έχουν προχωρήσει σε σχετικές αποφάσεις ή ψηφίσματα είναι οι εξής:
| Περιοχή | Παρατήρηση |
|---|---|
| Νέα Υόρκη | Πρώτη πολιτεία που προχώρησε σε αναγνώριση, 19 Μαΐου 2002 |
| Νιου Τζέρσεϊ | 2 Σεπτεμβρίου 2002 |
| Νότια Καρολίνα | 10 Ιανουαρίου 2003 |
| Τζόρτζια | 3 Φεβρουαρίου 2003 |
| Πενσιλβάνια | 12 Δεκεμβρίου 2003 |
| Φλόριντα | 20 Απριλίου 2005 |
| Ρόουντ Άιλαντ | 2008 |
| Ιντιάνα | Δεκέμβριος 2014 |
| Νότια Ντακότα | 26 Φεβρουαρίου 2015 |
| Δυτική Βιρτζίνια | 24 Απριλίου 2016 |
| ΗΠΑ ως ομοσπονδιακό κράτος | Δεν έχουν προχωρήσει σε επίσημη ομοσπονδιακή αναγνώριση |
Αντίστοιχες αναγνωρίσεις έχουν υπάρξει και σε πολιτειακό επίπεδο στην Αυστραλία, με τις ακόλουθες πολιτείες να έχουν προχωρήσει σε σχετικές αποφάσεις:
| Χώρα / Περιοχή | Έτος | Τι έγινε |
|---|---|---|
| Νότια Αυστραλία | 2009 | Αναγνώριση της Γενοκτονίας |
| Νέα Νότια Ουαλία | 2013 | Αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής, των Αρμενίων και των Ασσυρίων |
| Τορόντο | 2016 | Ψήφισμα αναγνώρισης |
| Μόντρεαλ | — | Αναγνώριση σε δημοτικό επίπεδο |
| Οτάβα | — | Αναγνώριση σε δημοτικό επίπεδο |
| Βανκούβερ | — | Αναγνώριση σε δημοτικό επίπεδο |
| Καναδάς ως ομοσπονδιακό κράτος | — | Δεν έχει προχωρήσει σε επίσημη ομοσπονδιακή αναγνώριση |
Οι τρεις φάσεις της Γενοκτονίας των Ποντίων και οι μέθοδοι εξόντωσης
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου δεν υπήρξε ένα μεμονωμένο ξέσπασμα βίας, αλλά μια μακρά και οργανωμένη διαδικασία εξόντωσης, η οποία εξελίχθηκε σε διαδοχικές φάσεις από το 1914 έως το 1923.
Η πρώτη φάση, από το 1914 έως το 1916, σηματοδότησε την έναρξη των μαζικών διώξεων. Οι ελληνικοί πληθυσμοί του Πόντου βρέθηκαν αντιμέτωποι με εκτοπίσεις, βίαιη απομάκρυνση από τις πατρογονικές τους εστίες και καταναγκαστική εργασία στα τάγματα εργασίας. Ήταν η περίοδος κατά την οποία άρχισε να εφαρμόζεται συστηματικά η πολιτική αποδυνάμωσης και διάλυσης των χριστιανικών κοινοτήτων.
Η δεύτερη φάση, από το 1916 έως το 1918, χαρακτηρίστηκε από κλιμάκωση των εκτοπίσεων. Άνδρες οδηγήθηκαν στην εξορία ή στα τάγματα εργασίας, ενώ γυναικόπαιδα μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από τις κακουχίες, την πείνα, το κρύο, τις ασθένειες και την εξάντληση. Οι πορείες θανάτου έγιναν ένα από τα βασικά εργαλεία εξόντωσης.
Η τρίτη και πιο αιματηρή φάση εκτείνεται από το 1919 έως το 1923. Η άφιξη του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα, στις 19 Μαΐου 1919, συνδέθηκε με την ένταση των διώξεων και τη δράση ένοπλων ομάδων, των λεγόμενων τσετών. Στην περίοδο αυτή δεσπόζει η μορφή του Τοπάλ Οσμάν, ο οποίος συνδέθηκε με σφαγές, εκτοπίσεις και καταστροφές ελληνικών χωριών. Παράλληλα, τα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» στην Αμάσεια οδήγησαν στην καταδίκη και εκτέλεση προκρίτων, διανοουμένων και ηγετικών μορφών του Ποντιακού Ελληνισμού.
Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για την εξόντωση ήταν πολλές και απάνθρωπες. Οι εκτοπίσεις αποτέλεσαν βασικό μηχανισμό διάλυσης των κοινοτήτων, καθώς ολόκληροι πληθυσμοί μεταφέρονταν βίαια στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Τα τάγματα εργασίας λειτούργησαν ως χώροι φυσικής εξόντωσης, με εξαναγκαστική εργασία κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Οι πορείες θανάτου, συχνά μέσα στον χειμώνα, οδηγούσαν χιλιάδες ανθρώπους στον θάνατο από πείνα, δίψα, αρρώστιες και εξάντληση.
Παράλληλα, σημειώθηκαν πυρπολήσεις χωριών, όπως στην περιοχή της Κερασούντας, μαζικές σφαγές αμάχων, βίαιοι εξισλαμισμοί, κυρίως γυναικών και παιδιών, αλλά και εκτελέσεις ανθρώπων της πνευματικής και κοινωνικής ηγεσίας του Πόντου μέσω των Δικαστηρίων Ανεξαρτησίας.
Τα ιστορικά στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της τραγωδίας. Στην Κερασούντα κάηκαν 88 χωριά μέσα σε τρεις μήνες. Περίπου 30.000 Έλληνες αναγκάστηκαν να βαδίσουν προς την Άγκυρα, με το ένα τέταρτο από αυτούς να πεθαίνει καθ’ οδόν. Στην περιοχή της Αμάσειας εκτοπίστηκαν 72.375 Έλληνες από σύνολο 136.768, ενώ η θνησιμότητα έφτασε περίπου το 70% λόγω των κακουχιών.
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, περίπου 235.000 Πόντιοι οδηγήθηκαν στην εξορία, ενώ άλλοι 190.000 κατέφυγαν στη Ρωσία. Ο συνολικός αριθμός των θυμάτων του Ποντιακού Ελληνισμού ανέρχεται σε 353.000, ενώ περίπου 1,5 εκατομμύριο Έλληνες οδηγήθηκαν συνολικά στην προσφυγιά.
Η Γενοκτονία των Ποντίων άφησε πίσω της έναν ξεριζωμένο λαό, κατεστραμμένες κοινότητες και μια βαριά ιστορική μνήμη που παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα. Η 19η Μαΐου δεν είναι απλώς ημέρα τιμής· είναι υπενθύμιση ενός εγκλήματος που ζητά δικαίωση, διεθνή αναγνώριση και ιστορική αλήθεια.
