Η 24η Απριλίου δεν είναι μια τυχαία ημερομηνία. Έχει καθιερωθεί από τη δεκαετία του 1920 ως η ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Αρμενίων, επειδή στις 24 Απριλίου 1915 οι οθωμανικές αρχές προχώρησαν στην Κωνσταντινούπολη στη σύλληψη εκατοντάδων Αρμενίων διανοουμένων, κοινοτικών παραγόντων και πολιτικών εκπροσώπων, κίνηση που θεωρείται η αφετηρία της οργανωμένης εξόντωσης που ακολούθησε.
Σύμφωνα με το United States Holocaust Memorial Museum, η Γενοκτονία των Αρμενίων αφορά τη φυσική εξόντωση των αρμενικών χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από την άνοιξη του 1915 έως το φθινόπωρο του 1916. Το ίδιο ίδρυμα εκτιμά ότι τα θύματα ήταν τουλάχιστον 664.000 και πιθανώς έως 1,2 εκατομμύρια, ενώ στον δημόσιο λόγο και στις πολιτικές αναφορές έχει επικρατήσει ευρύτερα και ο αριθμός του 1,5 εκατομμυρίου νεκρών, ιδίως όταν η καταστροφική περίοδος επεκτείνεται έως το 1923. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του για την εκατονταετηρίδα το 2015, απέτισε φόρο τιμής στα «1,5 εκατομμύρια αθώα αρμενικά θύματα» και κάλεσε την Τουρκία να αναγνωρίσει τη Γενοκτονία ως βήμα προς μια πραγματική συμφιλίωση.
Το επίκεντρο της παγκόσμιας μνήμης βρίσκεται κάθε χρόνο στο Τσιτσερνακαμπέρντ, το μνημειακό συγκρότημα στο Ερεβάν. Το μνημείο εγκαινιάστηκε το 1967 και το Μουσείο-Ινστιτούτο της Γενοκτονίας των Αρμενίων άνοιξε το 1995. Από το 1968 και μετά, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ανηφορίζουν κάθε 24 Απριλίου στο μνημείο για να αφήσουν λουλούδια στην αιώνια φλόγα και να τιμήσουν τα θύματα. Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς μια τελετουργία· είναι η απόδειξη ότι η μνήμη της Γενοκτονίας παραμένει θεμέλιο της εθνικής αυτοσυνειδησίας των Αρμενίων, στην Αρμενία και στη διασπορά.
Η διεθνής αναγνώριση της Γενοκτονίας έχει προχωρήσει, αλλά το θέμα παραμένει βαθιά πολιτικό. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπενθυμίζει ότι ήδη από το 1987 είχε αναγνωρίσει τα γεγονότα του 1915-1917 ως γενοκτονία, ενώ επανήλθε το 2015 με ειδικό ψήφισμα για την εκατονταετηρίδα. Στην Ελλάδα, η 24η Απριλίου έχει καθιερωθεί επισήμως ως ημέρα μνήμης με τον νόμο 2397/1996, που αναγνωρίζει τη Γενοκτονία των Αρμενίων από την Τουρκία.
Την ίδια ώρα, η Άγκυρα εξακολουθεί να απορρίπτει τον όρο «γενοκτονία», υποστηρίζοντας ότι οι μαζικοί θάνατοι των Αρμενίων συνδέονται με τις συνθήκες πολέμου και όχι με κεντρικά σχεδιασμένη πολιτική εξόντωσης. Ωστόσο, η διεθνής ιστοριογραφία, μεγάλοι θεσμοί μνήμης και ολοένα περισσότερα κράτη και κοινοβούλια αντιμετωπίζουν τα γεγονότα του 1915-1916 ως οργανωμένο έγκλημα αφανισμού ενός λαού. Γι’ αυτό και η 24η Απριλίου δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και το παρόν: τη μάχη απέναντι στη λήθη, την άρνηση και την παραχάραξη της ιστορίας.
Οθωμανικές στρατιωτικές δυνάμεις οδηγούν Αρμένιους άνδρες από το Χαρπούτ σε τόπο εκτέλεσης έξω από την πόλη. Χαρπούτ, Οθωμανική Αυτοκρατορία, Μάρτιος 1915 – Ιούνιος 1915.
«Εκτοπισμός Αρμενίων»
Οθωμανικά στρατεύματα φρουρούν Αρμενίους που εκτοπίζονται. Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1915-16.
«Αρμένιοι εκτοπισμένοι»
Μια μικρή ομάδα Αρμενίων εκτοπισμένων βαδίζει μέσα από την ορεινή περιοχή του Ταύρου, κουβαλώντας δέματα. Μια γυναίκα στο προσκήνιο κρατά ένα παιδί. Οθωμανική Αυτοκρατορία, περίπου Νοέμβριος 1915. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον Άρμιν Τ. Βέγκνερ. Ο Βέγκνερ υπηρέτησε ως νοσοκόμος στο Γερμανικό Υγειονομικό Σώμα. Το 1915 και το 1916 ταξίδεψε σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία και κατέγραψε τις θηριωδίες που διαπράχθηκαν σε βάρος των Αρμενίων.
Φωτογραφικό υλικό από : encyclopedia.ushmm.org
