Η φωνή της σιωπής του Αργύρη Χιόνη

«Μ’ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΛΕΕΙ, μ’ αυτό που σκόπιμα ή έν αγνοία του αποσιωπά, μ’ αυτό που ούτε καν υπονοείται από τα λόγια του, μ’ αυτό μας πείθει ο ποιητής.»

Αργύρης Χιόνης, Μ’ αυτό που δεν λέει

Περιηγούμενος καθείς στα ποιητικά τοπία του Αργύρη Χιόνη συναντάει ιστορίες όντων και μη όντων δοσμένες με τρόπο ποιητικό και συχνά αλληγορικό.

Είναι φορές που τα ποιήματά του θυμίζουνε παραβολές και παραμύθια.

Ο ίδιος, ως ιδιοσυγκρασία βαθιά ενδοσκοπικός, εξελίσσεται κατά τη διάρκεια της προσωπικής και ποιητικής του πορείας σε έναν αποστασιοποιημένο και σιωπηλό (ως επί το πλείστον) παρατηρητή των όσων εξελίσσονται εντός, μα και εκτός του, με φιλοσοφικό προσανατολισμό και υπαρξιακό ενδιαφέρον.

Η σιωπή, και η αξία που προσδίδει σ’ αυτήν ως στάση της ζωής του, γίνεται έκδηλη στην ποίησή του μέσα από σύμβολα που επαναλαμβάνονται και που εκ φύσεως σωπαίνουν, όπως για παράδειγμα η πέτρα, το χώμα, οι ρίζες, η έρημος, η απουσία και η απομόνωση.

Το 2006 σε ηλικία 63 ετών και έχοντας διανύσει 40 χρόνια στην ποίηση, με αφορμή την επιθυμία του να μην επέμβει μελλοντικά και εν απουσία του άλλος στο έργο του, αποφασίζει να προβεί στη συγκεντρωτική έκδοση των μέχρι τότε ποιημάτων του, που γράφτηκαν τη χρονική περίοδο 1966-2000, δίνοντάς της τον τίτλο «Η φωνή της σιωπής», εξηγώντας ο ίδιος στη λογοδοσία του πως:

«Η σιωπή καταλαμβάνει εξέχουσα θέση στην ποίησή μου, καθώς και στη ζωή μου· μπορώ να περάσω μεγάλα χρονικά διαστήματα, απευθύνοντας μόνο λίγα λόγια αγάπης στο σκυλί μου, στον Κορινθιακό Κόλπο, στα απέναντι βουνά της Ρούμελης και στα έπιπλά μου που αναπαύουν το κορμί και την ψυχή μου. Έτσι, όταν κατά σύμπτωση έπεσα πάνω στην ασπρόμαυρη αναπαραγωγή ενός άγνωστού μου πίνακα του στοχαστή ζωγράφου René Magritte, με τον τίτλο Η φωνή της σιωπής, αποφάσισα ότι αυτός θα ήταν ο τίτλος του παρόντος βιβλίου και ότι ο εν λόγω πίνακας θα κοσμούσε το εξώφυλλό του.»

Τον Ιανουάριο του 2025 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη η νέα συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του Αργύρη Χιόνη, η οποία περιλαμβάνει την πρώτη εκείνη έκδοση που είχε επιμεληθεί ο ίδιος με τίτλο «Η φωνή της σιωπής. Ποιήματα 1966-2000», καθώς και τις δύο συλλογές του που κυκλοφόρησαν μετέπειτα, με τίτλους: «Στο υπόγειο» (Αθήνα 2004) και «Ό,τι περιγράφω με περιγράφει. Ποίηση δωματίου» (Αθήνα 2010).

Για τους μελετητές και ερευνητές του έργου του Αργύρη Χιόνη παραχωρήθηκε τον Μάιο του 2017 στο Εργαστήριο Νεοελληνικής Φιλολογίας – Αρχειακά Τεκμήρια – Τύπος (ΕΑΤΤ), του Τμήματος Φιλολογίας του  Πανεπιστημίου Πατρών, το Αρχείο Αργύρη Χιόνη, το οποίο αναταξινομήθηκε και ο κατάλογος του υλικού που περιλαμβάνει είναι προσβάσιμος ηλεκτρονικά στην ιστοσελίδα: https://eatt.philology.upatras.gr/archives/archeio-argyri-chioni/

Ακολουθεί η ανθολόγηση 4 ποιημάτων σχετικών με τη θεματική της σιωπής στην ποίησή του.

γ΄

Κραυγάζω ήσυχα απαλά σχεδόν ψιθυριστά

Θα μπορούσα βέβαια να πνίξω ακόμα

Κι αυτή την ήσυχη κραυγή να βουβαθώ

Να κάτσω σιωπηλός και να κοιτάζω

Ετούτη την αργή καταστροφή

Κι ίσως να ’ταν καλύτερα μπορεί

Έτσι βουβός να τραγουδούσα πιο ωραία

Πιο σωστά την τήξη του καιρού μου

(Από την ποιητική του συλλογή: «Τύποι ήλων», Θεσσαλονίκη, Εγνατία / Τραμ, 1978)

Η΄

Μιλούσε γλώσσα πέτρινη. Βγαίναν οι λέξεις απ’ το στόμα του

και κύλαγαν μ’ ήχους ωραίους και δυνατούς που όμως κανείς

δεν ένιωθε. Μιλούσε τη μοναχική γλώσσα των βράχων, τη

μοναδική γλώσσα των βότσαλων, το αγνοημένο έλεγε τραγού-

δι τους. Ποιος να σταθεί, σε μια εποχή εύκολων ήχων, να

δώσει προσοχή σε τέτοια μουσική; Μόνος του προσευχότανε

στον πέτρινο Θεό του, στη γλώσσα που μονάχα Εκείνος κα-

ταλάβαινε, γιατί Εκείνος ήταν που τον είχε σημαδέψει μ’

αυτή την πέτρινη ομορφιά, την ακατάληπτη.

(Από την ποιητική του συλλογή: «Λεκτικά τοπία», Αθήνα, Καστανιώτης, 1983)

Γ΄

Η σιωπή ποτέ δεν τελειώνει, ο ήχος ατέλειωτα. Η σιωπή

είναι δρόμος, ο μόνος δρόμος. Ο ήχος, διαβάτης που περνάει

από κει, ηχούν για λίγο τα βήματά του κι εξαφανίζεται. Ο

δρόμος μένει.

Η σιωπή είν’ αιωνιότητα. Είναι η σκηνή όπου η εφήμερη

φλυαρία υποδύεται τον αθάνατο λόγο, μέχρι να σβήσει και

το τελευταίο της σύμφωνο. Η σκηνή μένει.

Όποιος βαθιά έχει κατανοήσει την ιδιότητα ετούτη της σιωπής

μπουκώνει το στόμα με χώμα, βουλώνει με πηλό τ’ αυτιά,

κόβει τους χτύπους της καρδιάς, αδιαμαρτύρητα εγκαταλεί-

πεται στην αθόρυβη λαιμαργία των ριζών.

(Από την ποιητική του συλλογή: «Σαν τον τυφλό μπροστά στον καθρέφτη», Αθήνα, Υάκινθος, 1986)

ΜΟΝΟ Η ΣΙΩΠΗ, η απόλυτη σιωπή προσφέρεται για τη χαμη-

λόφωνη συνομιλία των πραγμάτων που, κάτω από άλλες, η-

χηρές συνθήκες, ούτ’ ένα νεύμα δεν μπορούν να ανταλλάξουν,

γιατ’ είν’ ευαίσθητα τα πράγματα στον ήχο και δεν αποκα-

λύπτουν την ψυχή τους εν μέσω οιουδήποτε θορύβου.

  Σφαλνά τις πόρτες, τα παράθυρα, τα μάτια, εξώνει από το

χώρο ήχο και φως. Ακίνητος, σε μια γωνιά, και σιωπηλός,

γίνεται κοινωνός των μυστικών τους, γίνεται κι αυτός πράγμα

δικό τους· καλόγερος με λίγα ρούχα κρεμασμένα πάνω του.

(Από την ποιητική του συλλογή: «Ο ακίνητος δρομέας», Αθήνα, Νεφέλη, 1996, 2000)

Πηγές άρθρου:

❗Αρχείο Αργύρη Χιόνη, ΕΑΤΤ Πανεπιστήμιου Πατρών https://eatt.philology.upatras.gr/archives/archeio-argyri-chioni/

❗Η φωνή της σιωπής: Ποιήματα 1966-2000, Αθήνα, Νεφέλη, 2006

❗Ἡ φωνή τῆς σιωπῆς: Ποιήματα 1966-2010, Κίχλη, 2025