Ο Πόντος δεν είναι μόνο νοσταλγία. Δεν είναι μόνο μνημόσυνο. Δεν είναι μόνο χορός, τραγούδι και επέτειος. Είναι μνήμη, γλώσσα, ταυτότητα, πόνος, δημιουργία και ευθύνη. Αυτό ανέδειξε με ιδιαίτερη καθαρότητα ο Δρ. Ανθρωπολογίας Νίκος Μιχαηλίδης στη συνέντευξή του στον Χρήστο Κωνσταντινίδη για το International Institute of Strategy.
Ο Νίκος Μιχαηλίδης είναι μια ξεχωριστή περίπτωση ανθρώπου του Ποντιακού Ελληνισμού. Με ρίζες από την Παύρα και τη Σεβάστεια του Πόντου, μεγάλωσε μέσα στους ποντιακούς συλλόγους, έμαθε από μικρός ποντιακή λύρα, έζησε τη μουσική ως καθημερινή αναπνοή και αργότερα ακολούθησε ακαδημαϊκή πορεία που τον οδήγησε μέχρι το Πρίνστον. Εκεί μελέτησε την αναγέννηση ταυτοτήτων στη σύγχρονη Τουρκία, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποντιακή ταυτότητα.
Στη συνέντευξη, ο Μιχαηλίδης μίλησε για τον Πόντο με τρόπο βαθιά βιωματικό αλλά και επιστημονικά τεκμηριωμένο. Για τον ίδιο, ο Πόντος σημαίνει πρώτα απ’ όλα τη μνήμη μιας ιστορικής πατρίδας. Έναν τόπο όπου ελληνικές κοινότητες έζησαν επί αιώνες, δημιούργησαν έναν σπουδαίο ελληνορθόδοξο πολιτισμό και άφησαν ανεξίτηλα ίχνη, ακόμη και μετά τη Γενοκτονία και τη Συνθήκη της Λωζάννης.
Όμως ο Πόντος δεν είναι μόνο το χθες. Είναι και το σήμερα. Ιδιαίτερα στην περιοχή της Τραπεζούντας, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που μιλούν τη διάλεκτο που οι ίδιοι ονομάζουν Ρωμαίικα και εμείς συχνά λέμε ποντιακά. Ο Μιχαηλίδης υπογράμμισε ότι αυτοί οι άνθρωποι θέλουν επικοινωνία, συνεργασία και σχέση με τους Ποντίους της Ελλάδας. Διατηρούν, λόγω της γλωσσικής τους ελληνικότητας, στοιχεία ενός πολιτισμού που παρά τις πιέσεις δεν έσβησε.
Με ιδιαίτερη προσοχή μίλησε για τα ίχνη ελληνικής και ρωμαίικης συνείδησης στον σημερινό Πόντο. Όπως είπε, υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται ή γνωρίζουν την ελληνική τους καταγωγή. Υπάρχουν ακόμη και περιπτώσεις ανθρώπων που στρέφονται στην Ορθοδοξία. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι δεν πρέπει οι Πόντιοι της Ελλάδας να ζητούν από αυτούς τους ανθρώπους πράξεις δημόσιας έκθεσης. Ζουν σε ένα κράτος όπου ο φόβος, η προπαγάνδα και η καταστολή εξακολουθούν να υπάρχουν.
Η αναφορά του στην Αγία Σοφία ήταν χαρακτηριστική. Για τους δύο Έλληνες που άνοιξαν σημαία μέσα στο μνημείο, ο Μιχαηλίδης τόνισε ότι η φυλάκισή τους από τις τουρκικές αρχές ήταν υπερβολική. Την ίδια στιγμή, όμως, ξεκαθάρισε ότι τέτοιες κινήσεις δεν βοηθούν την ιστορική αλήθεια. Αντιθέτως, προσφέρουν στην τουρκική προπαγάνδα μια ευκαιρία να παρουσιάσει τους Έλληνες ως δήθεν επεκτατικούς.
Στον αντίποδα, θύμισε ότι κάθε 19 Μαΐου, ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, Τούρκοι επισκέπτες έρχονται στη Θεσσαλονίκη, ανοίγουν σημαίες του Κεμάλ και φωνάζουν συνθήματα όπως «είμαστε στρατιώτες του Κεμάλ». Μια πρακτική που χαρακτήρισε επιθετική και φασίζουσα, επισημαίνοντας ότι η ελληνική πλευρά δεν αντιδρά όπως θα έπρεπε.
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στη Γενοκτονία. Ο Νίκος Μιχαηλίδης υπογράμμισε ότι η διεθνής αναγνώριση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς σοβαρή δουλειά, τεκμηρίωση, έρευνα, πολιτική βούληση και διεθνείς συμμαχίες. Θύμισε ότι το ποντιακό κίνημα ήταν εκείνο που έσπασε τη σιωπή, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του ’70 και του ’80 και μετά, όταν το θέμα ήταν ακόμη παραμελημένο ακόμη και μέσα στην Ελλάδα.
Επεσήμανε επίσης ότι η Γενοκτονία δεν είναι μόνο μια τελετουργική υπόθεση μνήμης. Είναι ζήτημα πολιτικής κουλτούρας. Αν η Τουρκία δεν αναγνωρίσει τα εγκλήματά της, δεν μπορεί να αλλάξει. Και αν δεν αλλάξει, θα συνεχίσει να αναπαράγει βία απέναντι σε κάθε διαφορετική ταυτότητα — στους Κούρδους, στους Έλληνες, στους Αρμενίους, στους Ασσυρίους και σε κάθε λαό που δεν χωρά στο κρατικό της αφήγημα.
Μεγάλη συγκίνηση είχε η αναφορά του στην ποντιακή λύρα. Ο Μιχαηλίδης περιέγραψε πώς, ως έφηβος, άκουγε λύρα πριν κοιμηθεί και ξυπνούσε συνεχίζοντας να ακούει την άλλη πλευρά της κασέτας. Η λύρα δεν ήταν για εκείνον απλώς μουσικό όργανο. Ήταν μνήμη, οικογένεια, σύλλογος, ταυτότητα, καθημερινότητα.
Μεγάλωσε στον σύλλογο «Ακρίτες του Πόντου» Σταυρούπολης και αναφέρθηκε στον ρόλο που έπαιξε το Ακρίτες Radio 102,3 στη δεκαετία του ’90, ως κομμάτι μιας πολιτιστικής και πολιτικής αναγέννησης του Ποντιακού Ελληνισμού.
Μιλώντας για την ποντιακή μουσική, υπογράμμισε ότι η παράδοση δεν είναι νεκρό μουσείο. Εξελίσσεται. Όμως προειδοποίησε απέναντι στην εμπορευματοποίηση και στην αντίληψη ότι η λύρα είναι απλώς εργαλείο διασκέδασης. Για τον ίδιο, η λύρα είναι σύμβολο μνήμης, ταυτότητας, γενεών και ιστορίας.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του στην Τουρκία, όπου η αλλοίωση της ποντιακής μουσικής είχε πολιτικό χαρακτήρα. Το τουρκικό κράτος πήρε ποντιακές μελωδίες, άλλαξε τη γλώσσα, τις έντυσε με τουρκικούς στίχους και προσπάθησε να τις παρουσιάσει ως «μουσική της Μαύρης Θάλασσας». Το ίδιο έγινε και με κουρδικά, αρμενικά και λαζικά τραγούδια. Η μουσική, όπως είπε, έγινε πεδίο ιδιοποίησης και εθνικής ομογενοποίησης.
Η συνέντευξη άνοιξε και το κεφάλαιο του Κουρδικού, μέσα από τις προσωπικές εμπειρίες του Μιχαηλίδη στην Κωνσταντινούπολη. Περιέγραψε απεργίες πείνας, καταστολή, κουρδικές γειτονιές, ανθρώπους που αγωνίστηκαν για τα μειονοτικά τους δικαιώματα. Αυτή η εμπειρία, όπως είπε, τον σημάδεψε και του έδειξε τι σημαίνει τουρκικό κράτος, αλλά και τι σημαίνει αντίσταση.
Στο τέλος, ο Νίκος Μιχαηλίδης μίλησε για το τι λείπει σήμερα από τη συζήτηση γύρω από τον Πόντο. Όπως είπε, λείπει η σύνδεση της ποντιακής ταυτότητας με την παραγωγικότητα, τη δημιουργία, την καινοτομία και τη γνώση. Οι παππούδες μας δεν ήταν μόνο πανηγύρια. Ήταν δουλειά, προϊόντα, χωράφι, ζώα, μόχθος, σχολεία, γράμματα, επιστήμη.
Το μήνυμά του προς τους νέους ήταν καθαρό: να είναι φιλομαθείς, να αγαπούν τη γνώση, να μάθουν μια τέχνη ή μια επιστήμη καλά, να δουν τον κόσμο, αλλά να μείνουν ριζωμένοι στην παράδοσή τους. Για τον ίδιο, Έλληνας και Πόντιος σημαίνει υγιής κοσμοπολίτης. Όχι κάποιος που περιφρονεί την παράδοσή του, αλλά κάποιος που τη μετατρέπει σε δημιουργία.
Η συνέντευξη κατέληξε σε ένα βαθύτερο συμπέρασμα. Ο Πόντος δεν είναι μόνο θρήνος για όσα χάθηκαν. Είναι ευθύνη για όσα πρέπει να σωθούν. Είναι γλώσσα, μνήμη, λύρα, εργασία, παιδεία, έρευνα και μέλλον.
Και για να υπάρξει πραγματική ειρήνη στην περιοχή, η Τουρκία πρέπει κάποτε να αλλάξει. Να αναγνωρίσει τα εγκλήματα του παρελθόντος, να σεβαστεί τις μειονότητες, τις γλώσσες και τις ιστορικές κοινότητες, να εγκαταλείψει την άρνηση και τον επεκτατισμό. Γιατί όσο αρνείται την Ιστορία, θα συνεχίζει να παράγει βία. Και όσο δεν αλλάζει η Τουρκία, η πληγή του Πόντου θα παραμένει ανοιχτή.
Διαβάστε όλη τη συνέντευξη εδώ
ή
Δείτε τη συνέντευξη στο βίντεο:
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
