Σε μια ξεχωριστή δισκογραφική δουλειά με έντονο άρωμα Πόντου προχωρά η Σοφία Παπάζογλου, η οποία επιστρέφει στις οικογενειακές και μουσικές της ρίζες, μπαίνοντας στο στούντιο μαζί με τους δεξιοτέχνες Θανάση Στυλίδη και Βασίλη Μουρτιάδη.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του ogdoo.gr, οι τρεις καλλιτέχνες ετοιμάζουν έναν κύκλο ποντιακών τραγουδιών με βασικό στόχο να αναδείξουν την αυθεντική μορφή της ποντιακής μουσικής παράδοσης και της διαλέκτου, αποφεύγοντας τις αλλοιώσεις, τις εύκολες προσαρμογές και τις εμπορικές προχειρότητες.
Το εγχείρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν πρόκειται μόνο για μια νέα καλλιτεχνική συνεργασία, αλλά για μια συνειδητή επιστροφή σε βιώματα, μνήμες και ήχους που συνοδεύουν τη Σοφία Παπάζογλου από τα πρώτα χρόνια της ζωής και της μουσικής της διαδρομής.
Ρίζες από τα Κοτύωρα και το Ατά Παζάρ
Η σχέση της ερμηνεύτριας με τον Πόντο δεν είναι επιφανειακή ούτε περιστασιακή. Είναι βαθιά οικογενειακή και βιωματική.
Η Σοφία Παπάζογλου γεννήθηκε στις Βρυξέλλες από πατέρα ποντιακής καταγωγής και μητέρα από τη Ρόδο. Οι οικογενειακές της ρίζες από την πατρική πλευρά φτάνουν μέχρι το Ορντού, τα ιστορικά Κοτύωρα του Πόντου, ενώ ο παππούς της είχε γεννηθεί στο Ατά Παζάρ, στην επαρχία της Νικομήδειας.
Τα ποντιακά ακούσματα, οι ιστορίες της προσφυγιάς και η αίσθηση μιας πατρίδας που έμεινε πίσω αποτέλεσαν σταθερά στοιχεία στη διαμόρφωση της ταυτότητάς της.
Παρότι η κύρια καλλιτεχνική της πορεία κινήθηκε στο έντεχνο και το λαϊκό τραγούδι, η σύνδεσή της με την ποντιακή μουσική δεν διακόπηκε ποτέ.
Από τον «Στεναγμό ανατολίτη» στην ποντιακή δισκογραφία
Η Σοφία Παπάζογλου εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη δισκογραφία το 1995, μέσα από το έργο «Στεναγμός ανατολίτης» του Νίκου Μαμαγκάκη.
Από εκείνη την πρώτη παρουσία ήταν εμφανής η ιδιαίτερη σχέση της με τους παραδοσιακούς μουσικούς δρόμους, τις ανατολικές μελωδίες και το τραγούδι που στηρίζεται περισσότερο στο συναίσθημα και στην αλήθεια της ερμηνείας παρά στην εντυπωσιοθηρία.
Στη συνέχεια ακολούθησε μια σημαντική πορεία στο έντεχνο και λαϊκό τραγούδι, χωρίς όμως να απομακρυνθεί από την ποντιακή της καταγωγή.
Μέσα από ζωντανές εμφανίσεις, τηλεοπτικά αφιερώματα και συμμετοχές σε δισκογραφικές εργασίες άλλων καλλιτεχνών, η φωνή της συνδέθηκε επανειλημμένα με τον πόνο, την ευαισθησία και τη δύναμη του ποντιακού ελληνισμού.
Μια φιλία 35 χρόνων πίσω από τον νέο δίσκο
Η νέα δισκογραφική δουλειά στηρίζεται σε μια βαθιά φιλία που μετρά περίπου 35 χρόνια.
Η Σοφία Παπάζογλου, ο Θανάσης Στυλίδης και ο Βασίλης Μουρτιάδης γνωρίζονται από τα φοιτητικά τους χρόνια στη Θεσσαλονίκη, στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Ήταν μια περίοδος γεμάτη μουσική, αυτοσχεδιασμούς, παρέες, ποντιακά γλέντια και καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Η ίδια η ερμηνεύτρια ανακαλεί εκείνα τα χρόνια μέσα από εικόνες «γλεντιών, μουχαπετιών, γέλιων, χορών και υπέροχων στιγμών των νιάτων».
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ήρθε σε άμεση επαφή με την ποντιακή λύρα, το ύφος του παραδοσιακού τραγουδιού και τις λεπτές αποχρώσεις της διαλέκτου.
Οι δύο μουσικοί υπήρξαν για εκείνη όχι μόνο συνεργάτες, αλλά και φορείς γνώσης μιας ζωντανής παράδοσης, από την οποία έμαθε πολύτιμα πράγματα.
Η σημερινή τους συνάντηση στο στούντιο, τρεισήμισι δεκαετίες αργότερα, αποδεικνύει ότι η παλιά χημεία παραμένει ζωντανή.
Αγωνία για την αλλοίωση της ποντιακής μουσικής
Πίσω από την απόφαση για την ηχογράφηση βρίσκεται και ένας βαθύτερος προβληματισμός.
Η Σοφία Παπάζογλου εκφράζει ανοιχτά τη στενοχώρια της για την αλλοίωση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια τόσο στη μουσική όσο και στην ποντιακή γλώσσα.
Η σύγχρονη τάση για εύκολες διασκευές, υπερβολικές ενορχηστρώσεις και προσαρμογές ξένες προς το παραδοσιακό ύφος έχει, κατά την άποψή της, απομακρύνει μέρος του ρεπερτορίου από την αρχική του φυσιογνωμία.
Η νέα δουλειά επιχειρεί να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Στόχος είναι να ηχογραφηθούν ποντιακά τραγούδια όπως τα έμαθαν και τα αγάπησαν οι ίδιοι οι συντελεστές, με σεβασμό στη μελωδία, στον ρυθμό, στη λιτότητα της εκτέλεσης και στην ακρίβεια της διαλέκτου.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η ερμηνεύτρια, η επιθυμία τους είναι:
«Να ηχογραφήσουμε έναν κύκλο ποντιακών τραγουδιών, έτσι όπως τα μάθαμε και τα αγαπήσαμε».
Η παράδοση ως ζωντανή ευθύνη
Η σημασία του νέου δίσκου δεν εξαντλείται στο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.
Σε μια εποχή κατά την οποία η ποντιακή διάλεκτος απειλείται από τη σταδιακή υποχώρηση και η παραδοσιακή μουσική συχνά μετατρέπεται σε εύπεπτο εμπορικό προϊόν, μια προσεγμένη δισκογραφική εργασία μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς.
Ο δίσκος φιλοδοξεί να φέρει τις νεότερες γενιές πιο κοντά στο αυθεντικό ύφος του ποντιακού τραγουδιού και να διασώσει όχι μόνο μελωδίες, αλλά και λέξεις, εκφράσεις, προφορές και τρόπους ερμηνείας.
Η παράδοση δεν διατηρείται μόνο με αναμνήσεις και επετείους. Χρειάζεται να καταγράφεται, να ερμηνεύεται σωστά και να μεταδίδεται χωρίς να χάνει τον χαρακτήρα της.
Ακριβώς αυτή την ανάγκη έρχεται να υπηρετήσει η συνεργασία της Σοφίας Παπάζογλου με τους Θανάση Στυλίδη και Βασίλη Μουρτιάδη.
Μια φωνή που ταιριάζει στον ποντιακό πόνο
Η δωρική, καθαρή και συναισθηματικά φορτισμένη φωνή της Σοφίας Παπάζογλου θεωρείται ιδιαίτερα κατάλληλη για το ποντιακό τραγούδι.
Η ερμηνεία της δεν στηρίζεται στις υπερβολές, αλλά στη δύναμη της αφήγησης και στην εσωτερικότητα. Αυτά είναι στοιχεία που συνδέονται βαθιά με το ποντιακό μουσικό βίωμα, στο οποίο η μνήμη, η προσφυγιά, ο έρωτας, η ξενιτιά και ο θάνατος συνυπάρχουν μέσα σε λίγους στίχους.
Σε συνδυασμό με τον αυθεντικό ήχο της λύρας και την εμπειρία των δύο μουσικών, η νέα δισκογραφική εργασία δημιουργεί προσδοκίες για ένα αποτέλεσμα ουσιαστικό και όχι απλώς νοσταλγικό.
«Γέλως γλυκόν και καρδίαν κατενόν»
Η ίδια η Σοφία Παπάζογλου περιγράφει τη χαρά της επανένωσης με τους παλιούς της φίλους χρησιμοποιώντας την ποντιακή λαλιά:
«Γέλως γλυκόν και καρδίαν κατενόν οι δύος πα!»
Η φράση αποτυπώνει το κλίμα οικειότητας και συγκίνησης μέσα στο οποίο γεννιέται η νέα δουλειά.
Δεν πρόκειται για μια τυχαία σύμπραξη επαγγελματιών που συναντήθηκαν για ένα ακόμη μουσικό έργο. Είναι η επανένωση ανθρώπων που μοιράζονται κοινές μνήμες, μουσικές εμπειρίες και μια κοινή αγωνία για το μέλλον της ποντιακής παράδοσης.
Η ολοκλήρωση του δίσκου αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τους φίλους της ποντιακής και παραδοσιακής μουσικής.
Η νέα αυτή δουλειά υπόσχεται ένα ταξίδι στα χώματα και στους ήχους του Πόντου, όχι μέσα από μια εξωραϊσμένη ή εμπορική εικόνα, αλλά μέσα από τη γλώσσα, τη λύρα και τη φωνή που κουβαλούν ακόμη τη μνήμη των ανθρώπων του.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
