Η δεύτερη συνάντηση των Ποντίων με ρίζες από το Κοκτερέκ στο Καζακστάν εξελίχθηκε σε μια ζωντανή γέφυρα μνήμης, τεκμηρίωσης και σεβασμού προς την ιστορική πορεία των εξορισμένων ελληνικών οικογενειών της Σοβιετικής Ένωσης. Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Εγκυκλοπαίδεια Κοκτερέκ», μια συλλογική εργασία που καταγράφει τη ζωή Γερμανών, Ελλήνων, Καυκασίων και άλλων λαών στην «Πεινασμένη Στέπα» του 20ού αιώνα, οι Έλληνες του Κοκτερέκ ξαναβρέθηκαν στην Καλλιθέα για να τιμήσουν τις ρίζες και την ιστορία τους.
Το χωριό Κοκτερέκ και οι εξορίες
Οι Έλληνες του Κοκτερέκ, στην περιφέρεια Ντζαμπούλ, αποτελούσαν μια κοινότητα περίπου 60 οικογενειών. Οι περισσότεροι προέρχονταν από την περιφέρεια Κρασνοντάρ του Παρευξείνιου Καυκάσου, ανάμεσά τους και η πρώτη γενιά προσφύγων από Τραπεζούντα, Ματσούκα, Γαλίαινα, Σαμψούντα και Καρς. Η μουσική παράδοση ήταν τόσο ισχυρή ώστε σχεδόν κάθε οικογένεια είχε δικό της λυράρη.
Στη δεκαετία του 1940, μέσα στο κλίμα των σταλινικών διώξεων, το Κοκτερέκ έγινε τόπος αναγκαστικής διαμονής για διανοούμενους από ευρωπαϊκές περιοχές της ΕΣΣΔ και για οικογένειες από λαούς που εκδιώχθηκαν άδικα. Η άνυδρη πεδιάδα Μπετπάκ-Νταλά, που απλωνόταν μέχρι τη λίμνη Μπαλχάς και τη δυτική έρημο Κιζίλ-Κουμ, αποτέλεσε σκηνικό δύσκολης επιβίωσης και παράλληλης δημιουργίας μικρών κοινοτήτων αλληλεγγύης.
Μνήμες μιας γενιάς
Στην ίδια περιοχή γεννήθηκε, έναν μήνα μετά την εξορία του 1949, και η μητέρα του Βασίλη Τσενκελίδη, Άννα Συμεωνίδη (Πενταζίδη). Κοντά στην οικογένειά της, μέχρι το 1955, ζούσε εξόριστος ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, ο μετέπειτα Νομπελίστας συγγραφέας που αποτύπωσε την εμπειρία του στα στρατόπεδα με το έργο «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ».
Η «Εγκυκλοπαίδεια Κοκτερέκ» ως έργο μνήμης
Το βιβλίο εκδόθηκε στην καζαχική και ρωσική γλώσσα, με πρωτοβουλία του πρώην κατοίκου γερμανικής καταγωγής, Ρίχαρντ Χάρτμαν. Στη συλλογή του υλικού συμμετείχε από ελληνικής πλευράς ο Στέλιος Εριτσίδης, του οποίου το άρθρο είχε δημοσιευθεί στο ιστολόγιο του Βασίλη Τσενκελίδη και πλέον συμπεριλαμβάνεται στην έκδοση.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο Χάρτμαν μίλησε ζωντανά μέσω Zoom, προσφέροντας τις δικές του μαρτυρίες από τη ζωή στο Κοκτερέκ.
Η συνάντηση της Καλλιθέας
Η συγκέντρωση πραγματοποιήθηκε στο εστιατόριο «Τραπεζούντα» στην Καλλιθέα, στις 7 Νοεμβρίου 2025, με άψογη οργάνωση από τη Βέρα Παπαδοπούλου-Λιάπη, η οποία επιμελείται για δεύτερη χρονιά τη συνάντηση απογόνων των εξορισμένων.
Ο Βασίλης Τσενκελίδης, Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος για το Κέντρο Στήριξης Ποντιακού Ελληνισμού (Κε.Σ.Π.Ε.) του Δήμου Καλλιθέας και ιστορικός χαιρέτισε τη διοργάνωση, τονίζοντας τον συμβολικό χαρακτήρα της έκδοσης και την αξία της για την ιστορική αυτογνωσία των απογόνων της διασποράς.
Η «Εγκυκλοπαίδεια Κοκτερέκ» γίνεται πλέον σημείο αναφοράς για έναν κόσμο που ξεριζώθηκε, πάλεψε, επέζησε και δεν ξέχασε ποτέ την ταυτότητά του.
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
