Βαρύ πένθος προκάλεσε στον ποντιακό καλλιτεχνικό κόσμο, στις Σέρρες και στη Δράμα η είδηση του αιφνίδιου θανάτου του Χάρη Κυριακίδη, ενός από τους πλέον αναγνωρισμένους κατασκευαστές ποντιακής λύρας.
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Ο Χάρης Κυριακίδης (γεννηθείς το 1969) έμενε στην Παλαιοκώμη Σερρών και ασχολούνταν με την κατασκευή λύρας. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες υπηρέτησε με αγάπη και αφοσίωση την τέχνη του κεμεντζέ, καταφέρνοντας να δημιουργήσει όργανα που ξεχώριζαν τόσο για το ηχόχρωμά τους όσο και για την ιδιαίτερη αισθητική τους.
Δεν αντιμετώπιζε την ποντιακή λύρα ως ένα απλό μουσικό όργανο. Για εκείνον ήταν φορέας μνήμης, ταυτότητας και πολιτισμού. Ήταν ένας ζωντανός σύνδεσμος με τον Πόντο, τις μελωδίες, τα βιώματα και τις ιστορίες των προηγούμενων γενεών.
Η ιδιαίτερη υπογραφή στις λύρες του
Οι κατασκευές του Χάρη Κυριακίδη έφεραν τη δική του, ευδιάκριτη υπογραφή. Ήταν γνωστός για τον ιδιαίτερο καλλωπισμό των οργάνων, τα σκαλίσματα και τις περίτεχνες «γλώσσες» που δημιουργούσε, δίνοντας σε κάθε λύρα ξεχωριστή μορφή και προσωπικότητα.
Η προσοχή του δεν περιοριζόταν στην εξωτερική εμφάνιση. Αναζητούσε διαρκώς το κατάλληλο ηχόχρωμα, μελετούσε τις παλαιότερες κατασκευές και προσπαθούσε να πλησιάσει τον αυθεντικό ήχο της ποντιακής μουσικής παράδοσης.
Η παρουσία του στο διαδίκτυο καταγράφεται δημόσια ήδη από το 2013. Σε βίντεο εκείνης της περιόδου, ο Ματθαίος Τσαχουρίδης εμφανίζεται να παίζει με λύρα καπάν δικής του κατασκευής.
Όργανα που έφεραν την υπογραφή του πέρασαν στα χέρια καταξιωμένων λυράρηδων. Ο Χρήστος Καλλιοντζίδης είχε παρουσιάσει δημόσια μία λύρα καπάν του Χάρη Κυριακίδη, ευχαριστώντας τον για την «πολύ ποιοτική δουλειά» του.
Σε άλλη παρουσίαση, ο ήχος λύρας του χαρακτηρίστηκε «ήχος από άλλη εποχή», αποτυπώνοντας την προσπάθεια του κατασκευαστή να διατηρήσει ζωντανά τα παλαιά ακούσματα του Πόντου.
Ένα σπίτι και ένα εργαστήριο ανοικτά για όλους
Πέρα από τη δεξιοτεχνία του, ο Χάρης Κυριακίδης ξεχώριζε για τον χαρακτήρα και τη φιλοξενία του. Το σπίτι και το εργαστήριό του στην Παλαιοκώμη ήταν πάντοτε ανοικτά για λυράρηδες, φίλους και ανθρώπους που ήθελαν να συζητήσουν μαζί του για τη μουσική, την κατασκευή και την ποντιακή παράδοση.
Δεν κρατούσε τις γνώσεις του κλεισμένες πίσω από την πόρτα του εργαστηρίου. Του άρεσε να ακούει, να συζητά και να αναζητά. Ήταν άνθρωπος της παρέας, του χιούμορ, αλλά και του έντονου προβληματισμού.
Ως Πόντιος, κατασκευαστής και άνθρωπος είχε πάντοτε μία διαφορετική ματιά. Παρακολουθούσε όσα συνέβαιναν γύρω του, διέθετε κοινωνική ευαισθησία και εξέφραζε ανοικτά τις απόψεις του, είτε αυτές αφορούσαν κοινωνικά ζητήματα είτε την πολιτική επικαιρότητα. Δεν φοβόταν να τοποθετηθεί, να διαφωνήσει και να υπερασπιστεί όσα πίστευε.
Αγαπούσε την περιφέρεια και την ελληνική επαρχία, επιλέγοντας να δημιουργεί μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Παράλληλα με την οργανοποιία ασχολούνταν και με τη μελισσοκομία, μία δραστηριότητα που τον συνέδεε ακόμη περισσότερο με τη φύση και τον τόπο στον οποίο ζούσε.
Το αντίο του Χρήστου Καλλιοντζίδη
Ο Χρήστος Καλλιοντζίδης αποχαιρέτησε τον φίλο και συνεργάτη του με λόγια που αποτυπώνουν τόσο την αξία του ως τεχνίτη όσο και την ποιότητά του ως ανθρώπου:
«Ο Χάρης Κυριακίδης ήταν κατ’ εμέ ένας από τους πέντε καλύτερους κατασκευαστές ποντιακής λύρας εν ζωή. Εκτός από αυτό όμως, ήταν και άνθρωπος της παρέας, της πλάκας και των συζητήσεων – αναζητήσεων. Πάντοτε ανοιχτό το σπίτι του και το εργαστήριό του για όλους.
Μεγάλο το κρίμα και η απώλεια. Καλό παράδεισο φίλε, καλή αντάμωση».
«Θα μου λείψεις πολύ»
Συγκλονιστικός ήταν και ο αποχαιρετισμός του Φίλιππου Κεσαπίδη, ο οποίος αναφέρθηκε στην τελευταία τους συνομιλία και στη συνάντηση που δεν πρόλαβαν να πραγματοποιήσουν:
«Δραμινούλη μου, πότε θα τα πούμε; Αυτή ήταν η τελευταία κουβέντα που είπαμε και υποσχεθήκαμε ότι θα συναντηθούμε σύντομα. Αλλά η μοίρα είχε άλλα σχέδια. Θα μου λείψεις, Χάρη, αλλά θα μου λείψεις πολύ, πολύ όμως… Γιατί; Γιατί;».
Ο θάνατος του Χάρη Κυριακίδη αφήνει ένα μεγάλο κενό στην τέχνη της κατασκευής της ποντιακής λύρας. Η παρακαταθήκη του, όμως, δεν περιορίζεται στο εργαστήριό του. Βρίσκεται στα όργανα που δημιούργησε, στις συζητήσεις που έκανε, στις πόρτες που κράτησε ανοικτές και στους ανθρώπους που συνάντησε.
Κάθε φορά που μία από τις λύρες του θα ακούγεται σε ένα παρακάθ’, σε ένα ποντιακό γλέντι ή επάνω σε μία σκηνή, ο μάστορας από την Παλαιοκώμη θα είναι και πάλι εκεί. Μέσα στον ήχο του κεμεντζέ.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
