Ένα βίντεο που αναδεικνύει τη βαθιά ιστορική διαδρομή της ζιπούνας, συνδέοντας την παραδοσιακή ενδυμασία με τις κοινές πολιτισμικές ρίζες των λαών της Ανατολικής Μεσογείου και καλώντας τη νέα γενιά να μη φυλάξει την παράδοση σε μια προθήκη, αλλά να την ξαναφορέσει.
«Φορέστε την ιστορία σας». Μέσα σε τέσσερις λέξεις αποτυπώνεται ένα ολόκληρο μήνυμα για την παράδοση, την ιστορική μνήμη και την ανάγκη να διατηρηθεί ζωντανή η πολιτιστική κληρονομιά.
Στο επίκεντρο του δεύτερου μέρους, βρίσκεται η ζιπούνα, ένα ένδυμα που δεν παρουσιάζεται ως ένα απλό κομμάτι παραδοσιακής φορεσιάς, αλλά ως ζωντανό αποτύπωμα μιας άλλης εποχής. Μέσα από φωτογραφίες, ιστορικές αναφορές και παραδείγματα ενδυμασιών από διαφορετικές περιοχές, αναδεικνύεται η μακραίωνη πορεία της, αλλά και οι ομοιότητες που εμφανίζει με φορεσιές λαών οι οποίοι έζησαν και αναπτύχθηκαν στον ευρύτερο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, του Καυκάσου και της Μικράς Ασίας.
Η παρουσίαση ξεφεύγει από τη συνηθισμένη, επιφανειακή προσέγγιση της παραδοσιακής φορεσιάς. Δεν περιορίζεται στα χρώματα, στα υφάσματα και στα σχέδια. Επιχειρεί να δείξει τι πραγματικά κρύβεται πίσω από κάθε ραφή: μετακινήσεις πληθυσμών, εμπορικά δίκτυα, κοινωνικές σχέσεις, καθημερινές ανάγκες και πολιτισμικές ανταλλαγές που πραγματοποιούνταν επί αιώνες.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στα εμπορικά δίκτυα της βυζαντινής περιόδου και στις διαδρομές που ένωναν την Κωνσταντινούπολη με τη Μικρά Ασία, τον Εύξεινο Πόντο, τον Καύκασο, τη Μέση Ανατολή και ακόμη πιο μακρινές περιοχές. Μέσα από αυτούς τους δρόμους δεν διακινούνταν μόνο εμπορεύματα. Ταξίδευαν υφάσματα, σχέδια, τεχνικές ραπτικής, αισθητικές αντιλήψεις και τρόποι ζωής.
Έτσι εξηγούνται και οι εντυπωσιακές ομοιότητες που παρατηρούνται ανάμεσα σε παραδοσιακά ενδύματα διαφορετικών λαών. Κάθε κοινότητα έπαιρνε τις κοινές επιρροές και τις προσάρμοζε στον δικό της χαρακτήρα, στις ανάγκες, στο κλίμα και στα ήθη της. Η ζιπούνα απέκτησε τη δική της θέση, τον δικό της συμβολισμό και τη δική της ιστορική αξία.
Η δημιουργός Vicky Hioureas, κρατά το ύφασμα, εξηγεί τη λειτουργία του ενδύματος και το φορά, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να ενταχθεί και στη σύγχρονη ζωή. Η κίνηση αυτή αποκτά έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Η ιστορία δεν είναι κάτι μακρινό και αφηρημένο. Δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία, στα αρχεία και στις παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Βρίσκεται πάνω στα αντικείμενα που δημιούργησαν οι πρόγονοι, στις φορεσιές που έντυσαν γενιές ανθρώπων.
Η ζιπούνα γίνεται έτσι φορέας μνήμης. Είναι ένας τρόπος να θυμηθεί κανείς από πού προέρχεται, ποιοι άνθρωποι προηγήθηκαν και ποιες ιστορικές διαδρομές διαμόρφωσαν τη σημερινή του ταυτότητα. Σε μια εποχή κατά την οποία η παγκοσμιοποιημένη μόδα τείνει να ισοπεδώσει τις πολιτιστικές ιδιαιτερότητες, τέτοιες παρεμβάσεις αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία. Διασώζεται όταν μελετάται, κατανοείται, δημιουργείται ξανά και περνά στην καθημερινότητα.
Γιατί ένας λαός που γνωρίζει την ενδυμασία του, τη μουσική του, τη γλώσσα του και τα έθιμά του, γνωρίζει καλύτερα και τον ίδιο του τον εαυτό.
Και τελικά, το κάλεσμα «Φορέστε την ιστορία σας» δεν αφορά μόνο τη ζιπούνα. Είναι μια προτροπή προς κάθε άνθρωπο να αναζητήσει τις ρίζες του, να τιμήσει εκείνους που προηγήθηκαν και να παραδώσει την πολιτιστική σκυτάλη στις επόμενες γενιές.
Η ιστορία δεν αρκεί να υπάρχει. Πρέπει να βιώνεται. Να μεταδίδεται. Και ορισμένες φορές, πρέπει κυριολεκτικά να φοριέται.
Η ιστορική φανέλα του «Πόντου» επιστρέφει
Ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη αναβίωση της ποντιακής ιστορίας κατέχει και η ριγέ αμάνικη μπλούζα Anatolia Striped Tank, η οποία είναι εμπνευσμένη από την ποδοσφαιρική φανέλα της ελληνικής ομάδας «Πόντος» του Κολλεγίου Ανατόλια στη Μερζιφούντα του Πόντου το 1906. Η ομάδα «Πόντος» αποτελούσε μέρος του Ελληνικού Αθλητικού Συλλόγου του Κολλεγίου Ανατόλια, ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος που ιδρύθηκε το 1886 και φιλοξενούσε κυρίως Έλληνες και Αρμένιους μαθητές. Η χαρακτηριστική ριγέ φανέλα με το μονόγραμμα «Π» εξελίχθηκε σε σύμβολο της ελληνικής παρουσίας στη Μερζιφούντα. Μετά τις διώξεις του 1921, το τουρκικό εθνικιστικό καθεστώς χρησιμοποίησε ακόμη και φωτογραφίες της ομάδας ως δήθεν «αποδεικτικά στοιχεία» ελληνικής εθνικής δράσης, ενώ μέλη και ηγετικά στελέχη του Συλλόγου «Πόντος» συνελήφθησαν και αρκετοί απαγχονίστηκαν στην Αμάσεια. Έτσι, η συγκεκριμένη φανέλα δεν συμβολίζει μόνο τις απαρχές του ποδοσφαίρου στον Πόντο, αλλά και τη μνήμη μιας γενιάς που πλήρωσε βαρύ τίμημα για την ελληνική της ταυτότητα.
Η ιστορική φανέλα της ομάδας «Πόντος» έχει αρχίσει να αποκτά ξανά τη θέση που της αξίζει. Όλο και περισσότεροι Πόντιοι καλλιτέχνες την επιλέγουν, συμβάλλοντας ώστε ένα ιστορικό σύμβολο να βγει από τα αρχεία και να επιστρέψει στη ζωή. Η εικόνα αυτή, όμως, μπορεί και πρέπει να γίνει ακόμη πιο δυνατή. Κάθε τραγουδιστής, λυράρης, ηθοποιός και άνθρωπος του ποντιακού πολιτισμού που φορά τη φανέλα δεν προβάλλει απλώς ένα ένδυμα· μεταφέρει ένα μήνυμα ιστορικής συνέχειας, μνήμης και υπερηφάνειας. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο ελληνισμός της Μερζιφούντας υπήρξε, δημιούργησε και άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην ιστορία.
Η δημιουργός πίσω από την αναβίωση της ιστορίας
Η Βίκυ Χιουρέας (Vicky Hioureas) είναι η ιδρύτρια του οίκου Palaiologue, τον οποίο δημιούργησε το 2019 με στόχο να αναδείξει τη βυζαντινή και ελληνική πολιτιστική κληρονομιά μέσα από τη σύγχρονη ένδυση. Μεγάλωσε στην Καλιφόρνια, αλλά οι οικογενειακές της ρίζες βρίσκονται στην Πελοπόννησο. Είναι διδάκτωρ Βυζαντινής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Princeton και έχει διατελέσει υπότροφος Fulbright στο Ισραήλ. Από μικρή ηλικία ταξίδεψε σε ολόκληρη την Ελλάδα, γνωρίζοντας από κοντά τις τοπικές παραδόσεις, τη μουσική και τις λαϊκές τέχνες. Καθοριστική υπήρξε η παραμονή της στη Θράκη, όπου διδάχθηκε την τέχνη της ύφανσης και του κεντήματος από γυναίκες της περιοχής, εμπειρία που διαμόρφωσε τη φιλοσοφία της ότι το ύφασμα αποτελεί φορέα ιστορίας, πολιτισμού και συλλογικής μνήμης. Μέσα από τις δημιουργίες της επιχειρεί να γεφυρώσει το παρελθόν με το παρόν, μετατρέποντας ιστορικά σύμβολα σε σύγχρονα αντικείμενα πολιτιστικής έκφρασης.
Περισσότερες πληροφορίες στο παρακάτω σύνδεσμο : palaiologue.com
