Ενώ η επίσημη ιστορία επικεντρώνεται παραδοσιακά στις μάχες του Μοριά και της Ρούμελης, η ομιλία του Σάββα Καλεντερίδη αποκαλύπτει ότι η οργάνωση και η πνοή της Ελληνικής Επανάστασης έφεραν έντονο ποντιακό αποτύπωμα. Από τα σαλόνια της ευρωπαϊκής διπλωματίας μέχρι τα πεδία των μαχών στη Μολδοβλαχία και την Κρήτη, οι Πόντιοι έπαιξαν ηγετικό ρόλο στην προετοιμασία και την τελική έκβαση του Αγώνα.
1. Η Διπλωματική Προετοιμασία: Οι Φαναριώτες Ποντιακής Καταγωγής
Η επανάσταση δεν ξεκίνησε τυχαία, αλλά προετοιμάστηκε σε επιτελικό επίπεδο από ισχυρές οικογένειες Φαναριωτών με ρίζες από τον Πόντο, όπως οι Υψηλάντες, οι Μουρούζηδες και οι Καρατζάδες.
-
Αλέξανδρος Υψηλάντης (ο παππούς): Ως Μέγας Διερμηνέας της Υψηλής Πύλης, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1774). Η συνθήκη αυτή αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της Επανάστασης, καθώς επέτρεψε στα ελληνικά πλοία να πλέουν ελεύθερα με τη ρωσική σημαία. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στους Έλληνες πλοιοκτήτες να αποκτήσουν τεράστιο πλούτο και να εξοπλίσουν τα πλοία τους με κανόνια – πλοία που αργότερα αποτέλεσαν το πολεμικό ναυτικό του 1821.
-
Κωνσταντίνος Υψηλάντης: Ο γιος του Αλεξάνδρου και Ηγεμόνας της Βλαχίας, ο οποίος θυσίασε την τεράστια περιουσία του για τον αγώνα και είδε τον πατέρα του να αποκεφαλίζεται από τον Σουλτάνο ως αντίποινα για τη δική του προσχώρηση στη Ρωσία.
2. Η Οργάνωση και το Ξέσπασμα: Η Φιλική Εταιρεία
Η Φιλική Εταιρεία, που ιδρύθηκε στην Οδησσό το 1814, βρήκε τους πιο ένθερμους υποστηρικτές και χρηματοδότες της ανάμεσα στον ποντιακό ελληνισμό της διασποράς.
-
Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης (ο εγκονός), υποστράτηγος του ρωσικού στρατού και επικεφαλής της αυτοκρατορικής φρουράς, ανέλαβε την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας το 1820.
-
Τον Φεβρουάριο του 1821, διέβη τον Προύθο και κήρυξε την επανάσταση στη Μολδοβλαχία με την περίφημη προκήρυξη «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος». Παρότι η εξέγερση εκεί δεν πέτυχε στρατιωτικά, ανάγκασε τον Σουλτάνο να διασπάσει τις δυνάμεις του, διευκολύνοντας το ξέσπασμα της επανάστασης στην Πελοπόννησο.
3. Η Στρατιωτική Συμβολή: Από την Τριπολιτσά μέχρι την Πέτρα
Ο Δημήτριος Υψηλάντης, αδελφός του Αλεξάνδρου, κατήλθε στην Ελλάδα ως πληρεξούσιος του αδελφού του και υπηρέτησε ως Αρχιστράτηγος.
-
Ήταν ο γενικός διοικητής της πολιορκίας της Τριπολιτσάς, όπου επέβαλε τον σεβασμό προς τους αμάχους και τους αιχμαλώτους, επιδεικνύοντας το υψηλό εθνικό και ηθικό του φρόνημα.
-
Ιστορικής σημασίας είναι το γεγονός ότι η Επανάσταση ξεκίνησε από έναν Πόντιο (Αλέξανδρο Υψηλάντη) και ουσιαστικά έκλεισε από έναν Πόντιο: Ο Δημήτριος Υψηλάντης ηγήθηκε στην τελευταία μάχη του Αγώνα, στη Μάχη της Πέτρας τον Σεπτέμβριο του 1829, όπου υπογράφηκε η πρώτη συνθηκολόγηση των Οθωμανών.
4. Άγνωστοι Ήρωες και Εθνομάρτυρες
Πέρα από τους μεγάλους ηγέτες, πλήθος Ποντίων προσέφεραν το αίμα τους για την ελευθερία:
-
Τουλάχιστον 19 Πόντιοι έχουν καταγραφεί ονομαστικά ανάμεσα στους νεκρούς του Ιερού Λόχου.
-
Ο Κωνσταντίνος Μουρούζης, Μέγας Διερμηνέας, αποκεφαλίστηκε το 1821 γιατί απέκρυψε πληροφορίες από τον Σουλτάνο για να προστατεύσει την επανάσταση.
-
Ο Αλέξιος Μαυροθαλασίτης, οπλαρχηγός από τον Πόντο, έδρασε ως ηγετική μορφή της επανάστασης στην Κρήτη, όπου και θυσιάστηκε.
Επίλογος
Ο ποντιακός ελληνισμός, παρά τη μεγάλη γεωγραφική του απόσταση από τον ελλαδικό χώρο, υπήρξε η «ραχοκοκαλιά» της οικονομικής, διπλωματικής και οργανωτικής υποστήριξης του 1821. Η ανάδειξη αυτών των πτυχών, όπως σημειώνει ο Σάββας Καλεντερίδης, αποτελεί χρέος της σύγχρονης ιστορικής έρευνας για την πλήρη κατανόηση της εθνικής μας ελευθερίας.
Δείτε την ομιλία:
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
