Τα λεπτοκάρυα –τα γνωστά φουντούκια του Πόντου– αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα αγροτικά προϊόντα της περιοχής της Τραπεζούντας και γενικότερα των ακτών του Ανατολικού Ευξείνου Πόντου. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι καλλιεργητές έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με έναν ιδιαίτερα επικίνδυνο εχθρό: την καφέ βρωμούσα (Halyomorpha halys).
Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Όπως αναφέρουν τοπικά ΜΜΕ, το έντομο είχε εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους φόβους των παραγωγών, καθώς προσβάλλει όχι μόνο τις λεπτοκαρυές αλλά περισσότερα από 300 διαφορετικά είδη φυτών.
Το έντομο τρέφεται απομυζώντας τους φυτικούς ιστούς και στην περίπτωση του φουντουκιού μπορεί να προκαλέσει σοβαρή υποβάθμιση του καρπού. Οι ίδιοι οι παραγωγοί της Τραπεζούντας περιγράφουν ότι πέρυσι οι προσβεβλημένοι καρποί είχαν καταστραφεί ή αποκτήσει πικρή και δυσάρεστη γεύση.
Πέρυσι η ζημιά ξεπερνούσε το 10%
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία που παρουσίασε ο διευθυντής Γεωργίας και Δασών της επαρχίας Τραπεζούντας, Ισά Καπλάν.
Σύμφωνα με τον ίδιο, την προηγούμενη χρονιά οι απώλειες που συνδέονταν με την καφέ βρωμούσα ξεπερνούσαν το 10% στα λεπτοκάρυα.
Η εικόνα το 2026 παρουσιάζεται εντελώς διαφορετική.
«Κατά τη συγκομιδή του 2026 είδαμε ότι η ζημιά της βρωμούσας στα φουντούκια ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Η ζημιά είναι κοντά στο μηδέν», ανέφερε ο Καπλάν.
Για να επιτευχθεί αυτό, οι αρχές προχώρησαν σε μια μεγάλη επιχείρηση που συνδύασε χημικές και βιολογικές μεθόδους αντιμετώπισης.
Ψέκασαν περίπου 30.000 σημεία διαχείμασης
Στην ευρύτερη περιοχή της Τραπεζούντας πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις σε περίπου 30.000 σημεία όπου τα έντομα καταφεύγουν για να διαχειμάσουν.
Παράλληλα, στους κήπους και στις καλλιέργειες όπου καταγραφόταν αυξημένος πληθυσμός τοποθετήθηκαν παγίδες φερομόνης.
Εφαρμόστηκε επίσης η μέθοδος «προσέλκυσης και εξόντωσης», με στόχο τα έντομα να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένα σημεία όπου μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα.
Η μάχη, όμως, δεν περιορίστηκε στα φυτοφάρμακα.
Τρία εκατομμύρια «σφήκες σαμουράι» στη φύση
Το πλέον ενδιαφέρον μέρος του σχεδίου αφορά τη βιολογική καταπολέμηση της βρωμούσας.
Το τουρκικό υπουργείο Γεωργίας και Δασών προχώρησε μέσα σε δύο χρόνια στην παραγωγή και απελευθέρωση στη φύση περίπου τριών εκατομμυρίων λεγόμενων «σφηκών σαμουράι».
Πρόκειται για το παρασιτοειδές Trissolcus japonicus, φυσικό εχθρό της καφέ βρωμούσας.
Ο μηχανισμός είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός: η μικροσκοπική σφήκα παρασιτεί τα αυγά της βρωμούσας, με αποτέλεσμα αντί να αναπτυχθεί το επιβλαβές έντομο να αναπτύσσεται ο φυσικός του εχθρός.
Ο Ισά Καπλάν αποδίδει μεγάλο μέρος της φετινής επιτυχίας σε αυτή τη μέθοδο.
«Η σφήκα σαμουράι έκανε τη δουλειά της. Πιστεύουμε ότι θα αποτελέσει το τελικό σημείο αυτής της μάχης», δήλωσε.
«Πέρυσι μας είχε φάει όλα τα λεπτοκάρυα»
Την αλλαγή της εικόνας επιβεβαιώνουν και παραγωγοί της περιοχής.
Η Σενάι Σιμσέκ ανέφερε ότι την προηγούμενη χρονιά τα έντομα ήταν πάρα πολλά, ενώ φέτος δεν συνάντησε ούτε ένα κατά τη συγκομιδή.
Ανάλογη ήταν η μαρτυρία της Μεμνουνέ Σεβίμ: «Φέτος δεν είχαμε βρωμούσα. Πέρυσι είχε φάει όλα τα φουντούκια μας και τα είχε κάνει πικρά. Ευτυχώς μειώθηκε».
Παραγωγοί αναφέρουν επίσης ότι η φετινή εικόνα είναι καλύτερη όχι μόνο στις λεπτοκαρυές αλλά και σε άλλα προϊόντα των κήπων της περιοχής.
Δεν έχει εξαφανιστεί ο κίνδυνος
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, οι γεωργικές αρχές της Τραπεζούντας προειδοποιούν ότι το πρόβλημα δεν έχει εξαλειφθεί.
Με την έλευση του φθινοπώρου θα συνεχιστούν οι επιχειρήσεις στα σημεία διαχείμασης, καθώς από τα μέσα Σεπτεμβρίου αναμένεται τα έντομα να αρχίσουν να αναζητούν προστατευμένους χώρους.
Μάλιστα, οι κάτοικοι προειδοποιούνται ότι μπορεί να παρατηρηθεί μαζική είσοδος της καφέ βρωμούσας ακόμη και μέσα σε σπίτια, καθώς το έντομο αναζητεί καταφύγιο για τους ψυχρότερους μήνες.
Οι αρχές ζητούν από τους πολίτες να μην πανικοβληθούν και ξεκαθαρίζουν ότι η εκστρατεία αντιμετώπισης θα συνεχιστεί.
Το λεπτοκάρυο, πλούτος του Πόντου
Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία για την οικονομία του Ανατολικού Πόντου. Από την Τραπεζούντα και την Κερασούντα μέχρι τις υπόλοιπες περιοχές των νότιων ακτών του Ευξείνου Πόντου, η καλλιέργεια της λεπτοκαρυάς αποτελεί εδώ και γενιές αναπόσπαστο τμήμα της αγροτικής ζωής και της τοπικής οικονομίας.
Η δραστική μείωση της καφέ βρωμούσας επομένως δεν αποτελεί απλώς μια επιτυχία καταπολέμησης ενός εντόμου. Για τους παραγωγούς σημαίνει προστασία της σοδειάς, της ποιότητας του περίφημου ποντιακού λεπτοκάρυου και τελικά του εισοδήματος χιλιάδων οικογενειών.
Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι εάν η εικόνα του 2026 θα διατηρηθεί και τα επόμενα χρόνια ή εάν η καφέ βρωμούσα θα επιστρέψει δυναμικά στις λεπτοκαλλιέργειες του Πόντου.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
