Οι θαλασσινές λέξεις του Πόντου – Γράφει η κα Γιώτα Ιωακειμίδου.
Στα παραθαλάσσια κέντρα του Πόντου —Κοτύωρα, Οινόη, Τραπεζούντα, Αμισός, Ινέπολη— ο κόσμος μιλούσε τη θάλασσα, όπως μιλάς σε παλιό φίλο. Γι’ αυτό συναντάμε λέξεις που στα Μεσόγεια δεν πολυχρειάζονταν: αθίβολος (το δίχτυ που έριχναν με τα χέρια), αθιβολεύω (ψαρεύω με τον αθίβολο), αθιβολέα (η ψαριά που χωρά το δίχτυ). Όλες αυτές οι λέξεις πατάνε σε αρχαίο κορμό.
Το ρήμα ἀμφιβάλλω σημαίνει «ρίχνω γύρω-γύρω», ιδίως το δίχτυ, το ἀμφίβληστρον ήταν το ίδιο το «ριχτό» δίχτυ, και ο ἀμφιβολεύς, όπως σημειώνει ο Ησύχιος, σημαίνει «ἁλιεύς», ο ψαράς.
Η παραλιακή εμπειρία κράτησε ζωντανό αυτό το αρχαίο τεχνικό λεξιλόγιο και το αναπλάθει φωνητικά και σημασιολογικά στην ποντιακή. Στα Μεσόγεια, όπου το δίχτυ δεν ήταν καθημερινό εργαλείο, οι λέξεις αυτές έμειναν άγνωστες.
Η γλώσσα ακολουθεί το επάγγελμα και τον τόπο, όχι το αντίστροφο. Όπως και στη Νεοελληνική οι ναυτικές λέξεις (δίχτυ, καΐκι, μόλος) επιβιώνουν λόγω πρακτικής χρήσης, έτσι και στα ποντιακά παράλια: η θάλασσα δίνει σημασίες, η κοινότητα δίνει φωνή, κι η γλώσσα κάνει το υπόλοιπο. Σημείωση:
Το Λεξικόν Ἡσυχίου τοῦ Ἀλεξανδρέως (5ος–6ος αι. μ.Χ.) είναι το πληρέστερο σωζόμενο αρχαίο λεξικό σπανίων και διαλεκτικών λέξεων, με πάνω από 50.000 λήμματα. Σώζεται σε ένα χειρόγραφο του 15ου αιώνα (Marc. gr. 622, Βενετία) και αποτελεί πολύτιμη πηγή για την ετυμολογική και σημασιολογική συνέχεια της ελληνικής γλώσσας.
Η Παναγιώτα Ιωακειμίδου είναι φιλόλογος, συγγραφέας, ερευνήτρια και εκπαιδεύτρια ποντιακής διαλέκτου. Διδάσκει ποντιακά ανά την υφήλιο, μέσω Πλατφόρμας Τηλεδιασκέψεων. Ανήκει στην τρίτη γενιά προσφύγων από τον Πόντο. Γεννήθηκε στο Κλείτος Κοζάνης από αγρότες γονείς και Πόντιους με καταγωγή από το Απέξ. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Θεσσαλονίκης και υπηρέτησε τη Μέση εκπαίδευση Φιλολογώντας. Ερευνήτρια της Ποντιακής Μητρικής Γλώσσας, δίδαξε την Ποντιακή Διάλεκτο στο Πανεπιστήμιο “Μακεδονία” Θεσσαλονίκης και αρθρογραφώντας στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο.