Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η 19η Μαΐου είναι ημέρα μνήμης, πένθους, ιστορικής αλήθειας και εθνικής αυτογνωσίας για τον Ελληνισμό. Είναι η ημέρα κατά την οποία ο Ελληνισμός του Πόντου δεν στέκεται στη σκιά του παρελθόντος και διατρανώνει τη μαρτυρία ενός λαού που ξεριζώθηκε, σφαγιάστηκε, διώχθηκε, αλλά παρέμεινε ζωντανός.
Η ημερομηνία δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στις 19 Μαΐου 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα, γεγονός που σηματοδότησε τη δεύτερη και σκληρότερη φάση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Από εκείνη τη στιγμή, οι διωγμοί, τα τάγματα εργασίας, οι εξορίες, οι πυρπολήσεις χωριών, οι βιασμοί, οι εκτελέσεις και οι πορείες θανάτου πήραν οργανωμένο και μαζικό χαρακτήρα. Περισσότερες από 353.000 ψυχές χάθηκαν, όχι επειδή έκαναν κάτι, αλλά επειδή ήταν αυτό που ήταν: Έλληνες και Χριστιανοί.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ιστορική αντίφαση. Η ημέρα που για την Ελλάδα είναι ημέρα μνήμης και πένθους, στην Τουρκία τιμάται ως εθνική γιορτή. Αυτό από μόνο του δείχνει το βάθος του ιστορικού τραύματος. Για τον Ποντιακό Ελληνισμό, η 19η Μαΐου δεν είναι ημερομηνία συμβολική με την επιφανειακή έννοια. Είναι το σημείο όπου η μνήμη συναντά την ευθύνη. Ευθύνη απέναντι στους νεκρούς, απέναντι στους πρόσφυγες που έφτασαν ρακένδυτοι στην Ελλάδα, απέναντι στις γενιές που κράτησαν τη γλώσσα, την πίστη, τα τραγούδια, τους χορούς και την ψυχή του Πόντου ζωντανά.
Η Βουλή των Ελλήνων, το 1994, αναγνώρισε επίσημα τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και καθιέρωσε τη 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης και τιμής. Ήταν μια οφειλόμενη πράξη καθήκοντος προς την ιστορία και πράξη ευθύνης απέναντι στις νεότερες γενιές.
Γιατί η ιστορία δεν σβήνει, όσο υπάρχουν άνθρωποι που τη μεταφέρουν από γενιά σε γενιά με αξιοπρέπεια, γνώση και αλήθεια. Ο Ποντιακός Ελληνισμός είναι αναπόσπαστο και ζωντανό κομμάτι του έθνους και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια περιφερειακή ή αποκομμένη ιστορική μνήμη. Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου αφορά ολόκληρο τον Ελληνισμό, γιατί αφορά τη συλλογική μνήμη, την ιστορική συνείδηση και το δικαίωμα ενός λαού να υπερασπίζεται την αλήθεια του.
Η διαφύλαξη, η ανάδειξη και η διεθνοποίηση της 19ης Μαΐου ως ημέρας μνήμης είναι μια πράξη ιστορικής ευθύνης. Είναι στοιχείο πολιτισμού και δημοκρατίας για κάθε κοινωνία που σέβεται το παρελθόν της και αρνείται να επιτρέψει στη λήθη να σκεπάσει εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Γιατί λαοί χωρίς μνήμη είναι λαοί χωρίς πυξίδα.
Και ίσως τα λόγια του μεγάλου Πόντιου συγγραφέα Δημήτρη Ψαθά να αποτυπώνουν καλύτερα από κάθε άλλη αναφορά το πραγματικό νόημα αυτής της ημέρας. Πως δεν επιτρέπεται να θυσιάζεται η ιστορική αλήθεια σε πολιτικές σκοπιμότητες ή σε πρόσκαιρες ισορροπίες. Η πραγματική συμφιλίωση δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στη σιωπή και την αποσιώπηση, αλλά μόνο πάνω στη γνώση, την παραδοχή και τον σεβασμό της ιστορίας. Μόνο όταν οι λαοί γνωρίζουν την αλήθεια του παρελθόντος μπορούν να χτίσουν σχέσεις με στέρεες βάσεις και αμοιβαίο σεβασμό.
Για αυτό και ο Πόντος είναι μια ζωντανή παρακαταθήκη μνήμης, πολιτισμού και αγώνα.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
