Παρουσιάζεται τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026 στη Νέα Φιλαδέλφεια Αττικής το βιβλίο του Δρα Ιστορίας Βλάση Αγτζίδη, «Μεταξύ Σεβρών και Λωζάννης. Πλευρές της Μικρασιατικής τραγωδίας», σε εκδήλωση που διοργανώνει το Παγκόσμιο Πολιτιστικό Ίδρυμα Ελληνισμού της Διασποράς, σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Πατάκη.
Η εκδήλωση είναι προγραμματισμένη για τις 19:00, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Παγκόσμιου Πολιτιστικού Ιδρύματος Ελληνισμού της Διασποράς (Λεωφόρος Δεκελείας 152 και Ατταλείας, Π.Π.Ι.Ε.Δ.), με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Τον συντονισμό της παρουσίασης έχει ο Παύλος Παπαθεοφάνους, εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Στο επίκεντρο του βιβλίου βρίσκεται το ιστορικό νήμα που συνδέει τη Συνθήκη των Σεβρών (Αύγουστος 1920) με τη Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουλίου 1923), η οποία ουσιαστικά ακύρωσε και αναθεώρησε το προηγούμενο πλαίσιο. Πρόκειται, όπως επισημαίνεται, για την καταληκτική πράξη μιας πορείας που ξεκίνησε το 1914 με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κορυφώθηκε με την ήττα του ελληνικού στρατού τον Αύγουστο του 1922 από τα κεμαλικά στρατεύματα.
Η Μικρασιατική Καταστροφή αποτυπώνεται στο βιβλίο ως μια ανθρωπιστική τραγωδία πρωτόγνωρης κλίμακας για τους Έλληνες, τους Αρμένιους και συνολικά τις μη μουσουλμανικές κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Αγτζίδης εξετάζει τις δύο συνθήκες και τις πρόνοιές τους, το διεθνές και γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκαν, αλλά και τις εσωτερικές ελληνικές ρωγμές της εποχής: τον Εθνικό Διχασμό, τη διαχείριση της μικρασιατικής πρόκλησης, τις προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν και τις ματαιώσεις που ακολούθησαν – ειδικά σε ό,τι αφορά το Ζήτημα του Πόντου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη στάση των Μεγάλων Δυνάμεων (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, ΗΠΑ), καθώς και στον ρόλο της Σοβιετικής Ρωσίας, από τη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ (1918) έως τη συνεργασία με τους κεμαλικούς (1921). Παράλληλα, ο συγγραφέας παρακολουθεί την «επόμενη ημέρα» της προσφυγιάς: την τύχη των προσφύγων του ’22 στην Ελλάδα (αποκατάσταση, πολιτική αντιμετώπιση, σχέση με την αριστερά, εκλογική συμπεριφορά), αλλά και την πορεία προσφυγικών πληθυσμών στη Ρωσία και στην ΕΣΣΔ.
Το βιβλίο κλείνει με μια σκληρή, σχεδόν μακάβρια υπενθύμιση του εύρους της καταστροφής, αγγίζοντας το «τέλος της τραγωδίας», με αναφορά σε περιστατικά όπου ακόμη και τα οστά των θυμάτων αντιμετωπίστηκαν ως εμπορεύσιμο υλικό.
Σημειώνεται ότι το έργο έχει τιμηθεί με Βραβείο της Εστίας Νέας Σμύρνης, προσθέτοντας ένα ακόμη βάρος στη δημόσια συζήτηση που επιχειρεί να ανοίξει για μια περίοδο-τομή του νεότερου ελληνισμού.
Η Εστία Νέας Σμύρνης είναι ένα ίδρυμα που δημιούργησε η πρώτη γενιά των προσφύγων της Σμύρνης, με στόχο να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη και την πνευματική παρακαταθήκη της Μικράς Ασίας. Στην ίδρυσή της συνέβαλαν σημαντικοί άνθρωποι του πνεύματος, χτίζοντας έναν φορέα με ουσιαστικό πολιτιστικό βάρος, τον οποίο οι σημερινοί συνεχιστές του υπηρετούν με συνέπεια.
Μεταξύ των δράσεών της ξεχωρίζει η ανά τριετία απονομή βραβείων σε βιβλία που φωτίζουν πτυχές της μικρασιατικής εμπειρίας, από την ιστορική έρευνα μέχρι τη λογοτεχνία και την ποίηση.
Στην βράβευση του 2025, στην κατηγορία «Ιστορία», διακρίθηκε το βιβλίο που θα παρουσιαστεί τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026 στο ΠΠΙΕΔ Νέας Φιλαδέλφειας: «Μεταξύ Σεβρών και Λωζάννης. Πλευρές της Μικρασιατικής Τραγωδίας» (εκδόσεις Πατάκη).
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που έργο του Βλάση Αγτζίδη τιμάται από την Εστία. Πριν από οκτώ χρόνια, στην ίδια κατηγορία, είχε αποσπάσει το πρώτο βραβείο και άλλο βιβλίο του: «Μικρά Ασία. Ένας οδυνηρός μετασχηματισμός (1908-1923)» (εκδόσεις Παπαδόπουλος).
