Ένα βιβλίο που επιχειρεί να αποκαταστήσει ιστορικές αδικίες και να επαναφέρει στο προσκήνιο πρόσωπα που η επίσημη ιστοριογραφία άφησε στο περιθώριο παρουσιάζει ο Ταμέρ Τσιλινγκίρ, μέσα από νέο άρθρο του στο Geopolitico.gr. Αφορμή αποτελεί το έργο του Χουσεΐν Τορούν με τίτλο «Τα Ξεθωριασμένα Χρώματα της Συντροφικότητας στα Χαρακώματα», το οποίο χαρακτηρίζει όχι απλώς ως βιβλίο ιστορικής έρευνας, αλλά ως μια παρέμβαση μνήμης και δικαιοσύνης.
Ο Τσιλινγκίρ υποστηρίζει ότι υπάρχουν βιβλία που δεν περιορίζονται στην αφήγηση γεγονότων, αλλά ζητούν από την κοινωνία να αναμετρηθεί με το παρελθόν της. Σύμφωνα με τον ίδιο, το έργο του Τορούν επιχειρεί ακριβώς αυτό: να δώσει ξανά φωνή σε δημοσιογράφους, διανοούμενους και αγωνιστές που δολοφονήθηκαν επειδή επέλεξαν να υπερασπιστούν την αλήθεια απέναντι στην κρατική βία, τον εθνικισμό και την άρνηση.
Στο επίκεντρο του βιβλίου βρίσκεται η έννοια της «συντροφικότητας στα χαρακώματα», η οποία περιγράφει τον κοινό αγώνα ανθρώπων διαφορετικών εθνοτήτων, θρησκειών και πολιτικών πεποιθήσεων. Όπως επισημαίνει ο αρθρογράφος, αυτά τα «χρώματα της συντροφικότητας» ξεθώριασαν μέσα στις δεκαετίες εξαιτίας της επικράτησης του εθνικισμού, της επίσημης λήθης και της κρατικής καταστολής.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον κατάλογο των δολοφονημένων δημοσιογράφων που περιλαμβάνει το βιβλίο. Ο Τσιλινγκίρ σημειώνει ότι ο Χουσεΐν Τορούν δεν περιορίζεται στα γνωστά ονόματα της τουρκικής δημοσιογραφίας, αλλά επεκτείνει την έρευνά του και στους δημοσιογράφους των λαών που αποκλείστηκαν από την επίσημη ιστορική αφήγηση.
Ξεχωριστή θέση στο έργο κατέχει ο Πόντιος δημοσιογράφος Νίκος Καπετανίδης, τον οποίο ο συγγραφέας παρουσιάζει ως μία από τις σημαντικότερες μορφές της δημοσιογραφικής ιστορίας της περιοχής. Ο Τσιλινγκίρ υπενθυμίζει ότι ο Καπετανίδης δεν υπήρξε απλώς ένας εκδότης ή αρθρογράφος, αλλά η φωνή και η συνείδηση του Ποντιακού Ελληνισμού, ο οποίος μέσα από την πένα του κατήγγειλε τις διώξεις και τη βία της ύστερης Οθωμανικής περιόδου. Η δράση του είχε τραγική κατάληξη, καθώς εκτελέστηκε το 1921 από τα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας στην Αμάσεια.
Κατά τον αρθρογράφο, η παρουσία του Καπετανίδη στις σελίδες του βιβλίου έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Δεν αποτελεί μόνο φόρο τιμής σε έναν δημοσιογράφο που εκτελέστηκε για τις ιδέες του, αλλά και πράξη αποκατάστασης μιας ιστορικής μνήμης που επί δεκαετίες παρέμεινε στο περιθώριο. Όπως σημειώνει, η ανάδειξη της προσωπικότητάς του συμβάλλει και στη διατήρηση της μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων, μιας ιστορικής πραγματικότητας που εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με άρνηση στην Τουρκία.
Παράλληλα, ο Τσιλινγκίρ επισημαίνει ότι η ιστορία των δολοφονημένων δημοσιογράφων στην Τουρκία δεν ξεκινά ούτε τελειώνει με τις πιο γνωστές σύγχρονες υποθέσεις. Από τον Χασάν Φεχμί και τον Μούσα Αντέρ μέχρι τον Ουγούρ Μουμτζού και τον Χραντ Ντινκ, όσοι αμφισβήτησαν τον πυρήνα της κρατικής εξουσίας βρέθηκαν, όπως αναφέρει, αντιμέτωποι με διώξεις, δολοφονίες ή φίμωση. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η επίσημη ιστοριογραφία απέκλεισε συστηματικά τον ρωμαίικο, αρμενικό και ασσυριακό Τύπο από αυτή τη συλλογική μνήμη.
Το άρθρο δεν περιορίζεται στην ιστορική καταγραφή. Ο συγγραφέας θέτει και πολιτικά ερωτήματα, απευθυνόμενος ιδιαίτερα στην τουρκική Αριστερά. Αναρωτιέται γιατί δεν υπήρξε ουσιαστική αναμέτρηση με τη Γενοκτονία των Αρμενίων, τη Γενοκτονία των Ποντίων, τις σφαγές των Ασσυρίων και τις πολιτικές πολιτισμικής εξάλειψης, υποστηρίζοντας ότι ο ταξικός αγώνας και οι ιστορικές τραγωδίες των λαών αντιμετωπίστηκαν επί δεκαετίες ως δύο ασύνδετα πεδία.
Ο Τσιλινγκίρ θεωρεί ότι το βιβλίο του Χουσεΐν Τορούν τολμά να ανοίξει αυτή τη δύσκολη συζήτηση, υποστηρίζοντας πως χωρίς ουσιαστική αναμέτρηση με το παρελθόν δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική συμφιλίωση ούτε ιστορική δικαιοσύνη.
Κλείνοντας, χαρακτηρίζει το έργο ως μια υπεράσπιση της μνήμης απέναντι στην άρνηση και της αλήθειας απέναντι στη σιωπή. Όπως σημειώνει, η ανάδειξη προσωπικοτήτων όπως ο Νίκος Καπετανίδης, ο Χραντ Ντινκ και ο Μούσα Αντέρ δεν αποτελεί μόνο φόρο τιμής προς το παρελθόν, αλλά και ιστορική ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.
«Κάθε όνομα που ξεχνιέται είναι μια νίκη της άρνησης. Κάθε όνομα που θυμόμαστε είναι μια πράξη αντίστασης της αλήθειας», καταλήγει ο Ταμέρ Τσιλινγκίρ, τονίζοντας ότι όσο κι αν επιχειρείται να θαφτεί, η αλήθεια βρίσκει πάντοτε τον δρόμο της.
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
