Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η Palaiologue παρουσιάζει τη δική της διασκευή στο «Θάλασσα Καραντενίζ» των Αντέμ Εκίζ και Νίκου Μιχαηλίδη, μέσα από ένα βίντεοκλιπ με έντονο συμβολισμό, όπου η ποντιακή μνήμη και η αροθυμία συναντούν τη σύγχρονη γυναικεία δημιουργία.
Το τραγούδι προέρχεται από τον δίσκο «Ρωμαίικα Τραγωδίας», που κυκλοφόρησε το 2005, σε μουσική του Αντέμ Εκίζ και στίχους του Αντέμ Εκίζ και του Νίκου Μιχαηλίδη. Περισσότερο από δύο δεκαετίες αργότερα, αποκτά μια νέα ερμηνευτική και οπτική ταυτότητα, διατηρώντας όμως στον πυρήνα του εκείνη τη βαθιά νοσταλγία για τον Πόντο.
Από τον Θερμαϊκό στον Εύξεινο Πόντο
Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν σε χαρακτηριστικά σημεία και μνημεία της Θεσσαλονίκης, με τα τείχη της Άνω Πόλης να καταλαμβάνουν ξεχωριστή θέση στην εικόνα.
Πέτρα, ελαιόδεντρα και στο βάθος το γαλάζιο του Θερμαϊκού συνθέτουν το φυσικό σκηνικό. Η επιλογή, ωστόσο, δεν λειτουργεί μόνο αισθητικά.
Ο Θερμαϊκός μετατρέπεται νοερά σε μια άλλη θάλασσα. Η εικόνα οδηγεί το βλέμμα από τη Θεσσαλονίκη προς τον Εύξεινο Πόντο, δημιουργώντας έναν φαντασιακό παραλληλισμό ανάμεσα στον τόπο όπου ρίζωσαν οι πρόσφυγες και στην πατρίδα που έμεινε πίσω. Σαν να ατενίζεις τη Μαύρη Θάλασσα από τον Ποζ Τεπέ.
Ένα βίντεοκλιπ αυστηρά γένους θηλυκού
Η γυναικεία παρουσία κυριαρχεί από την αρχή μέχρι το τέλος. Το βίντεοκλιπ είναι αυστηρά γένους θηλυκού: γυναίκες τραγουδούν, παίζουν ποντιακή λύρα, νταούλι και αγγείο και χορεύουν.
Παράλληλα, η παραδοσιακή ποντιακή φορεσιά συναντά τη σύγχρονη αισθητική που προτείνει η Palaiologue.
Οι ζυπούνες δεν παρουσιάζονται ως μουσειακά αντικείμενα ενός παρελθόντος που έχει παρέλθει. Συνομιλούν με το σήμερα και με τις σύγχρονες ενδυματολογικές προτάσεις, επιχειρώντας να αποδείξουν ότι η παράδοση μπορεί να συνεχίσει να ζει όταν οι νεότερες γενιές δεν φοβούνται να την κάνουν μέρος της καθημερινής τους ταυτότητας.
Η Βίκυ Χιουρέα φορά η ίδια την ιστορία
Ιδιαίτερο συμβολισμό αποκτά η συμμετοχή της Βίκυς Χιουρέα, ιδιοκτήτριας της Palaiologue, στο χορευτικό μέρος του βίντεοκλιπ.
Η ίδια δεν βρίσκεται πίσω από την παραγωγή απλώς ως δημιουργός μιας σύγχρονης ενδυματολογικής πρότασης. Μπαίνει μέσα στην εικόνα, φορά ζυπούνα και χορεύει μαζί με τις υπόλοιπες γυναίκες.
Με αυτόν τον τρόπο, το κεντρικό μήνυμα του εγχειρήματος αποκτά και προσωπικό χαρακτήρα. Η δημιουργός δεν καλεί απλώς τους άλλους να επιστρέψουν στις ρίζες τους και να εντάξουν στοιχεία της παράδοσης στη σύγχρονη ζωή. Το κάνει η ίδια.
Φορά την ιστορία της και γίνεται μέρος της εικόνας που θέλει να μεταδώσει.
Η αροθυμία που κράτησε ζωντανή την πατρίδα
Στην καρδιά του «Θάλασσα Καραντενίζ» βρίσκεται η αροθυμία.
Μια λέξη που δύσκολα μεταφράζεται με μία μόνο ελληνική λέξη, γιατί δεν σημαίνει απλώς νοσταλγία. Κουβαλά τον βαθύ πόθο για τον τόπο και τους ανθρώπους που βρίσκονται μακριά, την επιθυμία της επιστροφής, τη μνήμη και τη συναισθηματική σύνδεση με όσα χάθηκαν αλλά δεν λησμονήθηκαν.
Πάνω σε αυτόν τον θεμέλιο λίθο οικοδομήθηκαν οι γέφυρες με την ιστορική πατρίδα και με τους εξισλαμισμένους ελληνόφωνους πληθυσμούς της περιοχής.
Έτσι, η Μαύρη Θάλασσα στο «Θάλασσα Καραντενίζ» δεν αποτελεί απλώς γεωγραφικό τόπο. Γίνεται χώρος μνήμης και συνάντησης, εκεί όπου η γλώσσα, η μουσική και η καταγωγή εξακολουθούν να επικοινωνούν παρά την απόσταση και το πέρασμα των γενεών.
Οι γυναίκες πίσω από το «Θάλασσα Καραντενίζ»
Στις φωνές συμμετέχουν οι Ακυλίνα Σύρπα, Ευμορφία Κεσαπίδου και Γεωργία Νεοκλέους. Η Δέσποινα Λεβογιάννη παίζει αγγείο και νταούλι, ενώ στην ποντιακή λύρα βρίσκονται οι Ευδοξία Κοκκινασίδου και Μαρίνα Αθανασιάδου.
Στον χορό συμμετέχουν οι Αναστασία Γεωργιάδου, Κική Ταρατσίδου, Μαρία Στεργίδου, Μαρία Παπαθανασίου, Βίκυ Χιουρέα και Ντάνα Τικτοπούλου.
Την ηχογράφηση και την επεξεργασία πραγματοποίησε ο Αβραάμ Γκόσιος στο Ωδείο Νότα Νότα στη Θεσσαλονίκη, ενώ την επιμέλεια του βίντεο ανέλαβε ο Flynn Sunsey.
«Φόρα την ιστορία σου»
Και τότε έρχεται το τελευταίο μήνυμα του βίντεοκλιπ για να δώσει νόημα σε όσα προηγήθηκαν:
«Φόρα την ιστορία σου».
Τέσσερις
λέξεις που συνοψίζουν ολόκληρη τη φιλοσοφία της παραγωγής.
Η παράδοση δεν είναι μόνο κάτι που φυλάσσεται. Δεν είναι μια φορεσιά που βγαίνει από το μπαούλο αποκλειστικά στις επετείους και στις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Μπορεί να αποτελεί ζωντανό κομμάτι του σήμερα, να εμπνέει νέες δημιουργίες και να περνά από τη μία γενιά στην επόμενη.
Αυτό ακριβώς συμβολίζει και η παρουσία της Βίκυς Χιουρέα στον χορό. Η ιδιοκτήτρια της Palaiologue φορά η ίδια τη ζυπούνα, χορεύει μαζί με τις υπόλοιπες γυναίκες και μετατρέπει το σύνθημα του βίντεο σε πράξη.
Οι πέτρες των τειχών συναντούν τις ζυπούνες του σήμερα. Ο Θερμαϊκός γίνεται για λίγα λεπτά Εύξεινος Πόντος. Οι γυναικείες φωνές τραγουδούν την αροθυμία και η παράδοση επιστρέφει όχι ως ανάμνηση ενός κόσμου που χάθηκε, αλλά ως ζωντανή συνέχεια.
Γιατί την ιστορία δεν αρκεί μόνο να τη θυμάσαι.
Πρέπει να τη μεταδίδεις, να τη ζεις και –όπ ως λέει η Palaiologue– να τη φοράς.
«Φόρα την ιστορία σου».
Δείτε το βίντεο:
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
