Με αφορμή τη συζήτηση που άνοιξε τις τελευταίες ημέρες γύρω από το νέο ρεκόρ Γκίνες με τη συμμετοχή περίπου 5.000 χορευτών του Horon στην Τουρκία, επανέρχεται στο προσκήνιο ένα ακόμη ζήτημα που αφορά την πολιτιστική κληρονομιά της ευρύτερης περιοχής του Πόντου και της Ανατολικής Μαύρης Θάλασσας.
Πρόκειται για την κοινή εγγραφή της παραδοσιακής κατασκευής και εκτέλεσης της γκάιντας (Traditional bagpipe – Gayda/Tulum making and performing) από τη Βόρεια Μακεδονία και την Τουρκία στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO, η οποία εγκρίθηκε κατά την 19η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής, τον Δεκέμβριο του 2024.
Η υποψηφιότητα κατατέθηκε από κοινού από τις δύο χώρες και αφορά τόσο την τέχνη της κατασκευής όσο και της μουσικής εκτέλεσης του οργάνου που είναι γνωστό ως Gayda στη Βόρεια Μακεδονία και Tulum στην Τουρκία. Σύμφωνα με την επίσημη περιγραφή της UNESCO, το στοιχείο αφορά τις παραδόσεις που διατηρούνται στη Βόρεια Μακεδονία, καθώς και στις περιοχές της Ανατολικής Μαύρης Θάλασσας και της Θράκης στην Τουρκία. Η γκάιντα συνδέεται με γάμους, πανηγύρια, αγροτικές εργασίες και άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις, ενώ η γνώση της κατασκευής και της εκτέλεσής της μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τον ελληνικό χώρο, καθώς η γκάιντα αποτελεί παραδοσιακό μουσικό όργανο της ελληνικής Μακεδονίας και της Θράκης, ενώ το τουλούμ (αγγείον) αποτελεί ιστορικό μουσικό όργανο των Ποντίων και συνόδευε επί αιώνες τη μουσική και τους χορούς του Πόντου. Το όργανο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα από ποντιακές κοινότητες, διατηρώντας ζωντανή μία παράδοση με βαθιές ιστορικές ρίζες.
Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι η εγγραφή ενός στοιχείου στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της UNESCO δεν αποδίδει αποκλειστική προέλευση ή κυριότητα σε κάποιο κράτος. Η UNESCO αναγνωρίζει τις κοινότητες και τα κράτη που υπέβαλαν τον σχετικό φάκελο για τη διαφύλαξη της συγκεκριμένης πολιτιστικής πρακτικής και όχι την αποκλειστική ιστορική καταγωγή της. Στην περίπτωση της γκάιντας, η ίδια η UNESCO αναφέρει ότι πρόκειται για μια παράδοση που απαντά στις συγκεκριμένες περιοχές των δύο χωρών που υπέβαλαν την κοινή υποψηφιότητα.
Η εξέλιξη αυτή υπενθυμίζει τη σημασία της έγκαιρης καταγραφής και διεθνούς προβολής στοιχείων της ελληνικής άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Πολλά μουσικά όργανα, χοροί και έθιμα του ελληνισμού αποτελούν μέρος μιας κοινής πολιτιστικής γεωγραφίας των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την ενεργή παρουσία της Ελλάδας στις διαδικασίες της UNESCO για την τεκμηρίωση και προστασία της δικής της πολιτιστικής παράδοσης.
Την πληροφορία αυτή επανέφερε στη δημοσιότητα μέσω του προσωπικού της λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η δικηγόρος Ευδοξία Καλπατσινίδου.
