Στις 29 Μαΐου η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Ευθυμίου Αγριτέλλη, επισκόπου Ζήλων. Ενός ιεράρχη που δεν περιορίστηκε στο άμβωνα, αλλά στάθηκε δίπλα στον Ελληνισμό του Πόντου την ώρα της φωτιάς, της εξόντωσης και της αντίστασης.
Ο Ευθύμιος Αγριτέλλης δεν υπήρξε ένας συνηθισμένος επίσκοπος. Ήταν από εκείνους τους ρασοφόρους που, στις πιο σκοτεινές ώρες του Ελληνισμού, μετέτρεψαν το ράσο σε σημαία αγώνα. Γι’ αυτό και στη συλλογική μνήμη του Πόντου έμεινε ως ο «παπα-αντάρτης», ο δεσπότης της Πάφρας, ο άνθρωπος που ένωσε πίστη, παιδεία, εθνική συνείδηση και αντίσταση.
Γεννήθηκε στις 6 Ιουλίου 1876 στα Παράκοιλα της Λέσβου, με κοσμικό όνομα Ευστράτιος Αγριτέλλης. Από μικρό παιδί μπήκε στη μοναστική ζωή, στη Μονή Λειμώνος, και αργότερα φοίτησε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, όπου διακρίθηκε για τη μόρφωση και τη θεολογική του κατάρτιση.
Το 1912 χειροτονήθηκε επίσκοπος Ζήλων και βρέθηκε στον δυτικό Πόντο, στην περιοχή της Αμάσειας και της Πάφρας, ως βοηθός του μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη. Εκεί δεν βρήκε απλώς μια εκκλησιαστική επαρχία. Βρήκε έναν ελληνικό πληθυσμό που δεχόταν ήδη τις πιέσεις, τους εκτοπισμούς και τη βία ενός κράτους που περνούσε από τον νεοτουρκικό εθνικισμό στην κεμαλική εξόντωση.
Το έργο του ήταν τεράστιο. Φρόντισε για σχολεία, εκκλησίες, δασκάλους και ιερείς. Σύμφωνα με το Ορθόδοξο Συναξάρι, είχε στην ευθύνη του εκατοντάδες ενορίες και δεκάδες χιλιάδες Έλληνες, ενώ από το 1913 τοποθετήθηκε στην επαρχία της Πάφρας.
Όμως η εποχή δεν άφηνε περιθώρια για ουδετερότητα. Ο Πόντος καιγόταν. Οι ελληνικοί πληθυσμοί βρίσκονταν στο στόχαστρο. Οι άνδρες οδηγούνταν σε τάγματα εργασίας, χωριά άδειαζαν, οι τσέτες τρομοκρατούσαν, και η Εκκλησία έμενε συχνά το τελευταίο οργανωμένο στήριγμα του λαού.
Ο Αγριτέλλης δεν κρύφτηκε. Στήριξε το ποντιακό αντάρτικο της Πάφρας, ενίσχυσε τους καταδιωκόμενους και, κατά τις μαρτυρίες, κατηύθυνε ένοπλες ομάδες στα βουνά του Νεπιέν Νταγ, του Ταφσάν Νταγ και άλλων περιοχών.
Η μεγάλη καμπή ήρθε το 1919. Παραμονή του Δεκαπενταύγουστου, στη Μονή της Ματωμένης Σπηλιάς του Νεπιέν Νταγ, στην Παχατζάχ Παναγιασί, συγκεντρώθηκαν χιλιάδες ένοπλοι Πόντιοι με αρχηγό τον Κυριάκο Παπαδόπουλο. Η επίθεση εναντίον τουρκικών δυνάμεων στο Τσασούρ αποτέλεσε βαρύ πλήγμα για τους Κεμαλικούς και, ταυτόχρονα, σφράγισε τη μοίρα του επισκόπου. Από τότε θεωρήθηκε ένας από τους επικίνδυνους ηγέτες της ελληνικής αντίστασης στον δυτικό Πόντο.
Το 1921 οι Κεμαλικοί τον συνέλαβαν μαζί με τον πρωτοσύγκελο Πλάτωνα Αϊβαζίδη και άλλους επιφανείς Έλληνες της Αμάσειας. Οδηγήθηκε στις φυλακές Σούγια, εκεί όπου η βία, η πείνα, η βρωμιά και οι ασθένειες ήταν κομμάτι της εξόντωσης. Καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά πριν οδηγηθεί στην αγχόνη λύγισε από τα βασανιστήρια, τις κακουχίες και τον εξανθηματικό τύφο.
Πέθανε στις 29 Μαΐου 1921. Η ημερομηνία έχει τον δικό της βαρύ συμβολισμό: ημέρα της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης, ημέρα πένθους του Γένους, ημέρα που στον Πόντο προστέθηκε ακόμη ένας κρίκος στην αλυσίδα των εθνομαρτύρων.
Ο Ευθύμιος Αγριτέλλης αγιοκατατάχθηκε το 1992 από την Εκκλησία της Ελλάδος και τιμάται στις 29 Μαΐου, αλλά και μαζί με τους Μικρασιάτες νεομάρτυρες την Κυριακή πριν από την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου).
Η μορφή του δεν ανήκει μόνο στο συναξάρι. Ανήκει στην ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού. Ήταν ο ιεράρχης που κατάλαβε ότι όταν ο λαός σου οδηγείται στον αφανισμό, η ποιμαντική ευθύνη δεν είναι μόνο παρηγοριά. Είναι οργάνωση, αντίσταση, θυσία.
Πηγή : saint.gr
