Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Μια ανάρτηση με ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα έκανε ο ερευνητής και συγγραφέας Τζεβάτ Σισλί, φέρνοντας στο προσκήνιο μια αποκαλυπτική φωτογραφία που συνδέεται με την απόβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα, στις 19 Μαΐου 1919. Η ημερομηνία αυτή, που στην επίσημη τουρκική ιστοριογραφία παρουσιάζεται ως αφετηρία του «εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα», για τον Ποντιακό Ελληνισμό σηματοδοτεί την έναρξη της δεύτερης και πιο αιματηρής φάσης της Γενοκτονίας.
Ο Σισλί, μέσα από την ανάρτησή του με τίτλο «Η περιπέτεια της περίφημης φωτογραφίας», θέτει ευθέως υπό αμφισβήτηση το επίσημο αφήγημα σύμφωνα με το οποίο ο Μουσταφά Κεμάλ στάλθηκε στη Σαμψούντα για να καταστείλει τις τουρκικές συμμορίες και να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον των χριστιανικών πληθυσμών.
Αντιθέτως, όπως σημειώνει, όταν ο Κεμάλ έφτασε στη Χάβζα τον Ιούνιο του 1919, συναντήθηκε με τον Τοπάλ Οσμάν και σε έκθεσή του προς την Κωνσταντινούπολη υποστήριξε ότι θα έπρεπε να αξιοποιηθεί. Πρόκειται για τον ίδιο Τοπάλ Οσμάν, ο οποίος μαζί με πολλά ακόμη στελέχη της Τεσκιλάτ-ι Μαχσούσα, της οργάνωσης που αποτέλεσε τη μήτρα που δημιούργησε τη σημερινή τουρκική υπηρεσία πληροφοριών (MIT) και των ενόπλων ομάδων της εποχής κατηγορούνταν για σφαγές, βασανισμούς και λεηλασίες σε βάρος Ελλήνων και Αρμενίων κατά την περίοδο των εκτοπισμών.
Σύμφωνα με τον Σισλί, για τους ανθρώπους αυτούς είχε ήδη εκδοθεί απόφαση σύλληψης και μεταφοράς τους στην Κωνσταντινούπολη, ώστε να δικαστούν από τα στρατοδικεία της οθωμανικής πρωτεύουσας. Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα, η εικόνα άλλαξε πλήρως.
Στις 7 Ιουλίου 1919 συντάχθηκε αμνηστία για τον Τοπάλ Οσμάν με απόφαση του Μετζλίς-ι Βουκελά. Επειδή όμως αυτό δεν θεωρήθηκε αρκετό, ζητήθηκε να καταρτιστεί ειδική λίστα με όλα τα ονόματα όσων επρόκειτο να αμνηστευθούν. Στις 10 Νοεμβρίου 1919, όπως αναφέρει ο συγγραφέας, ετοιμάστηκε κατάλογος 169 προσώπων, ανάμεσά τους και ο Τοπάλ Οσμάν, με πατρώνυμο και τόπο καταγωγής, οι οποίοι τελικά αμνηστεύθηκαν.
Η φωτογραφία που ανέδειξε ο Σισλί παρουσιάζει τον Τοπάλ Οσμάν να διαβάζει την αμνηστία – αν και, όπως σημειώνει δηκτικά ο συγγραφέας, στην πραγματικότητα ήταν αναλφάβητος. Αυτή ακριβώς η εικόνα λειτουργεί ως οπτικό τεκμήριο μιας σκοτεινής ιστορικής διαδρομής! Άνθρωποι που καταζητούνταν για εγκλήματα κατά Ελλήνων και Αρμενίων δεν εξουδετερώθηκαν, αλλά ενσωματώθηκαν στον νέο μηχανισμό ισχύος που διαμορφωνόταν στον Πόντο και στη Μικρά Ασία.
Ο Τζεβάτ Σισλί θέτει δύο καίρια ερωτήματα. Αν ο Μουσταφά Κεμάλ είχε πράγματι σταλεί για να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον Ρωμιών και Αρμενίων, γιατί το Μετζλίς-ι Βουκελά, που βρισκόταν υπό τον έλεγχο των δυνάμεων κατοχής, ενέκρινε την αμνήστευση των δραστών; Και αν οι ένοπλες ομάδες αυτές ήταν πραγματικά «αντιιμπεριαλιστικές», γιατί οι ίδιες οι δυνάμεις κατοχής επέτρεψαν την αμνηστία τους;
Με αυτόν τον τρόπο, ο συγγραφέας αποδομεί την εξιδανικευμένη εκδοχή της επίσημης τουρκικής ιστορίας και επισημαίνει ότι δεν πρέπει να ταυτίζονται οι ένοπλοι σχηματισμοί του Πόντου και της Μαύρης Θάλασσας με τις οργανώσεις της Κουβά-ι Μιλιγιέ στο Αιγαίο. Κατά τον ίδιο, πρόκειται για διαφορετικές περιπτώσεις, με διαφορετική σύνθεση, ρόλο και ιστορική λειτουργία.
Ο Σισλί ασκεί επίσης κριτική στην απλουστευτική παρουσίαση της Ιστορίας μέσα από τα σχολικά βιβλία και τη ρητορική της εθνικής έξαρσης. Όπως υπογραμμίζει, η πραγματική Ιστορία είναι πολύ πιο σύνθετη από τα ηρωικά σχήματα της επίσημης αφήγησης. Δεν διστάζει μάλιστα να σημειώσει ότι ακόμη και πανεπιστημιακοί με υψηλούς τίτλους συνεχίζουν να αναπαράγουν τα στερεότυπα της κρατικής ιστοριογραφίας.
Η παρέμβαση του Τζεβάτ Σισλί έχει ιδιαίτερη αξία για τον Ποντιακό Ελληνισμό, καθώς έρχεται από έναν Τούρκο ερευνητή που μελετά αρχειακό υλικό και αμφισβητεί ευθέως τους θεμελιώδεις μύθους της κεμαλικής ιστοριογραφίας. Η αναφορά του στον Τοπάλ Οσμάν, στην αμνήστευση των 169 και στη σχέση των ενόπλων ομάδων με τη διαδικασία συγκρότησης του κεμαλικού κινήματος φωτίζει μια κρίσιμη πλευρά της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Γιατί η 19η Μαΐου 1919 δεν είναι για τους Έλληνες του Πόντου μια ουδέτερη ιστορική ημερομηνία. Είναι η αρχή της πιο βίαιης φάσης των διώξεων, των εκτοπισμών, των εκτελέσεων και της εξόντωσης. Και η φωτογραφία που επαναφέρει ο Σισλί δεν είναι απλώς ένα ιστορικό ντοκουμέντο. Είναι μια ισχυρή ρωγμή στο επίσημο αφήγημα της Τουρκίας.
Το βιβλίο για τον Τοπάλ Οσμάν
Ο Τουφάν Σισλί συγκαταλέγεται στους πλέον γνωστούς Τούρκους ερευνητές που αμφισβητούν ανοιχτά την επίσημη κεμαλική ιστοριογραφία και επιχειρούν να φωτίσουν σκοτεινές πτυχές της περιόδου 1913-1923 μέσα από αρχειακές πηγές. Το βιβλίο για τον Τοπάλ Οσμάν, μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες και αιματοβαμμένες μορφές της περιόδου της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, βασίζεται σε τουρκικά, κουρδικά, αρμενικά και ποντιακά έγγραφα, επιχειρώντας να αποδομήσει τους μύθους που έχουν οικοδομηθεί γύρω από το πρόσωπό του.
Ο Σισλί υποστηρίζει ότι ο Τοπάλ Οσμάν δεν αποτέλεσε έναν αυτόνομο τοπικό οπλαρχηγό, αλλά λειτούργησε υπό τις άμεσες εντολές του Μουσταφά Κεμάλ, συμμετέχοντας τόσο στις διώξεις των χριστιανικών πληθυσμών όσο και στις πολιτικές εκκαθαρίσεις που συνόδευσαν τη γέννηση του τουρκικού εθνικού κράτους. Η έρευνά του, η οποία αξιοποιεί ντοκουμέντα που είτε αγνοήθηκαν είτε αποσιωπήθηκαν από την επίσημη τουρκική ιστορία, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα για τον ρόλο του Τοπάλ Οσμάν στη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και στη διαμόρφωση της σύγχρονης Τουρκίας.
Αποκαλυπτικό βιβλίο για τον σφαγέα των Ελλήνων του Πόντου Τοπάλ Οσμάν!
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
