Γράφει η Έφη Κατσόγιαννου-Τριανταφύλλου
Νικόλαος Χατζημιχαηλίδης, ο Πόντιος Ανθυπολοχαγός και πρωτοποριακός δάσκαλος από το Πρωτοχώρι Κοζάνης σύμβολο προσφοράς και θυσίας
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αφήνουν πίσω τους μόνο μια ιστορία, αφήνουν ένα παράδειγμα. Ο Πόντιος Ανθυπολοχαγός και δάσκαλος Νικόλαος Χατζημιχαηλίδης, με καταγωγή από το Πρωτοχώρι Κοζάνης, ανήκει σε αυτούς. Η ζωή και η θυσία του δεν αποτελούν μόνο μία σελίδα της τοπικής ιστορίας, εκφράζουν αξίες που χαρακτήρισαν διαχρονικά τον Ποντιακό Ελληνισμό, την αγάπη για την πατρίδα, την πίστη στην παιδεία, την προσφορά προς τον συνάνθρωπο και την αυταπάρνηση απέναντι στο κοινό καλό.
Γεννημένος το 1915, σε μια εποχή που ο Ποντιακός Ελληνισμός δοκιμαζόταν από τη Γενοκτονία και τον ξεριζωμό, μεγάλωσε σε μια οικογένεια που μετέτρεψε τον πόνο σε δύναμη και την ιστορική μνήμη σε πυξίδα ζωής. Έτσι διαμόρφωσε τον χαρακτήρα του πάνω στις αξίες της εργατικότητας, της παιδείας, της αξιοπρέπειας και της προσφοράς προς τον συνάνθρωπο. Ακολούθησε το λειτούργημα του δασκάλου και διορίστηκε στην Κύμη Ευβοίας, όπου κέρδισε την αγάπη των μαθητών του και τον σεβασμό της τοπικής κοινωνίας.
Οι μαρτυρίες όσων τον γνώρισαν μιλούν για έναν άνθρωπο πρωτοποριακό, δημιουργικό και βαθιά αφοσιωμένο στην εκπαίδευση. Δεν περιορίστηκε μόνο στη διδασκαλία, αλλά λειτούργησε ως παιδαγωγός με όραμα, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα σε μαθητές/τριες και στην κοινωνία της Κύμης. Η μνήμη του παρέμεινε ζωντανή μέσα από τις αφηγήσεις των ανθρώπων που τον γνώρισαν και των μαθητών/τριων του, οι οποίοι κράτησαν ζωντανό το έργο και την προσωπικότητά του.
Ως έφεδρος Ανθυπολοχαγός υπηρέτησε με το ίδιο αίσθημα ευθύνης και καθήκοντος. Στις 22 Ιουλίου 1943, σε ηλικία μόλις 28 ετών, δολοφονήθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στο Πρωτοχώρι Κοζάνης. Με τον θάνατό του πέρασε στην ιστορία, όχι μόνο ως ένας νέος αξιωματικός που θυσιάστηκε για την πατρίδα, αλλά ως ένας άνθρωπος που ενσάρκωσε στην πράξη τις αξίες του Ποντιακού Ελληνισμού, αξιοπρέπεια, αλληλεγγύη, μόρφωση, ανιδιοτελή προσφορά και Αγώνα.
Όταν η ιστορία ενώνει τόπους και ανθρώπους
Οι άνθρωποι που φεύγουν μάχιμοι και δημιουργικοί βρίσκουν πάντα τον τρόπο να επιστρέφουν. Να μας εμπνέουν, να μας ενώνουν και να μας οδηγούν.
Στις 22 Ιουλίου, στο Πρωτοχώρι Κοζάνης, πραγματοποιήθηκε, με την παρουσία όλων των φορέων της Κοινότητας, το ετήσιο μνημόσυνο στη μνήμη του Ανθυπολοχαγού και δασκάλου Νικολάου Χατζημιχαηλίδη.
Υπάρχουν όμως στιγμές που η ιστορία ξεπερνά τα όρια των γεγονότων και μετατρέπεται σε γέφυρα που ενώνει ανθρώπους, τόπους και γενιές. Είναι εκείνα τα μικρά θαύματα που γεννιούνται μέσα από τη μνήμη, την ιστορική έρευνα και τον πολιτισμό.
Φέτος είχαμε τη χαρά να φιλοξενήσουμε στο Πρωτοχώρι τον Νίκο Πραγιά και τη σύζυγό του από την Κύμη. Η παρουσία τους δεν ήταν μια τυπική επίσκεψη. Ήταν το αποτέλεσμα μιας πολύχρονης αναζήτησης γύρω από τη ζωή του ανθρώπου που κάποτε υπηρέτησε ως δάσκαλος στην Κύμη και άφησε εκεί ανεξίτηλο το αποτύπωμά του.
Ακολουθώντας αυτά τα ίχνη, η έρευνά του τον οδήγησε στο Πρωτοχώρι και στην οικογένεια του Νικολάου Χατζημιχαηλίδη. Από εκεί γεννήθηκε μια ουσιαστική σχέση ανάμεσα σε δύο οικογένειες και δύο τόπους που ενώθηκαν μέσα από τη μνήμη ενός ανθρώπου, μια σχέση που ευχόμαστε να συνεχιστεί μέσα από κοινές δράσεις, ιστορικές πρωτοβουλίες και πολιτιστικές συνεργασίες.
Ακούγοντας τον Νίκο Πραγιά να μιλά για τον Νικόλαο Χατζημιχαηλίδη, ένιωθε κανείς πως δεν παρουσίαζε απλώς τα αποτελέσματα μιας ιστορικής έρευνας. Ήταν σαν να είχε γνωρίσει τον ίδιο τον δάσκαλο, σαν να είχε συνομιλήσει με το ήθος, τις αξίες και την προσωπικότητά του μέσα από τα ίχνη που εκείνος άφησε πίσω του.
Τελικά, αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο χρέος της ιστορίας, να μη μένει μόνο στην καταγραφή των γεγονότων, αλλά να αναδεικνύει ανθρώπους που γίνονται πρότυπα, να δημιουργεί δεσμούς, να ενώνει κοινωνίες και να αποδεικνύει ότι όσοι έζησαν με αξίες δεν χάνονται ποτέ.
Ο Νικόλαος Χατζημιχαηλίδης δεν αποτελεί μόνο μια ιστορική μορφή του Πρωτοχωρίου ή της Κύμης, αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα των αξιών του Ποντιακού Ελληνισμού και μια υπενθύμιση ότι η ιστορία αποκτά πραγματικό νόημα όταν οι άνθρωποί της γίνονται πρότυπα προς μίμηση για τις επόμενες γενιές.
Αξίζει να σημειωθεί, πως ο Πολιτιστικός και Λαογραφικός Σύλλογος Πρωτοχωρίου, την τελευταία δεκαετία, στηρίζει ανελλιπώς την εκδήλωση μνήμης, διατηρώντας ζωντανή την ιστορική παρακαταθήκη του τόπου και μεταλαμπαδεύοντας στις νεότερες γενιές τις αξίες της προσφοράς, της θυσίας και της ιστορικής μνήμης. Με συνέπεια και αίσθημα ευθύνης συνεχίζει να τιμά ανθρώπους που με τη ζωή και το έργο τους αποτελούν φωτεινά παραδείγματα για το μέλλον.
Η Έφη Κατσόγιαννου-Τριανταφύλλου είναι Ιστορικός/Φιλόλογος με μεταπτυχιακές σπουδές στον Δημόσιο Λόγο και τα Ψηφιακά Μέσα. Έχει ολοκληρώσει τις σπουδές στην Παιδαγωγική Κατάρτιση, Συμβουλευτική και τον Προσανατολισμό, στην Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης, καθώς και στον τομέα της Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης και Αγωγής και είναι πιστοποιημένη Περιβαλλοντική Εκπαιδεύτρια. Παράλληλα, έχει εξειδικευτεί στο Social Media Marketing και στην Επικοινωνία, Τουριστικής Προβολής Δραστηριοτήτων, με εστίαση σε φεστιβάλ, αναβιώσεις και καινοτόμες καλλιτεχνικές δράσεις.
Η αγάπη της για τον Πολιτισμό και την Παράδοση την οδήγησε από νεαρή ηλικία σε ενεργή δράση στο πολιτιστικό πεδίο. Είναι μία εκ των ερευνητών για το δρώμενο «Μωμοέρια» ενταγμένο στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της UNESCO, διοργανώτρια φεστιβάλ και συνεδρίων και δημιουργός καινοτόμων πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δράσεων, με ενεργά δύο εκπαιδευτικά προγράμματα «Μικροί Ιστορικοί» από το 2013 για παιδιά και εφήβους, ενώ το 2025 ξεκίνησε το πρότζεκτ ενηλίκων «Κλειώ – Project C», με στόχο τη βιωματική προσέγγιση της ιστορίας για ενήλικες.
Γεννημένη στο Πρωτοχώρι, μεγαλωμένη σε ποντιακή οικογένεια, είναι ομιλήτρια της ποντιακής διαλέκτου και πιστεύει βαθιά στη δύναμη της Ιστορίας όταν συναντά τη σύγχρονη δημιουργία και τις καινοτόμες μεθόδους έκφρασης.