Τα Φώτα, δηλαδή τα Θεοφάνια, συγκαταλέγονται στις κατεξοχήν Δεσποτικές εορτές της χριστιανοσύνης και αποτελούν το οριστικό πέρας του Δωδεκαημέρου. Η σημασία τους αποτυπώνεται και στη λαϊκή ρήση: «Σ’ έμπαν είν’ τα κάλαντα και σ’ έξ’ τα Φώτα», που ορίζει με ακρίβεια τη διαδρομή του εορταστικού κύκλου από την αρχή του Ιανουαρίου έως την έκτη ημέρα.
Ο όρος «Φώτα» ανάγεται στο «φως» και δηλώνει τη γιορτή των Θεοφανίων. Στην ποντιακή γλωσσική χρήση, η γενική «τη Φωτός» λειτουργεί επιρρηματικά και σημαίνει «κατά τη γιορτή των Φώτων». Παράλληλα, στην ποντιακή γεωγραφία συναντώνται διαφορετικές ονομασίες: στην Αμισό, την Ινέπολη, την Οινόη (Ούνγια) και τα Σούρμενα απαντά το «Φώτισμα», ενώ σε Κερασούντα, Κοτύωρα (Ορντού), Σάντα και Τραπεζούντα το «Φώτιγμαν». Στη Χαλδία χρησιμοποιείται και το «Φώτιμαν». Οι όροι αυτοί, με τις επιμέρους φωνητικές παραλλαγές τους, συγκλίνουν σημασιολογικά σε έννοιες όπως η λάμψη, το βάπτισμα και ο αγιασμός με το ύδωρ που έχει αγιαστεί.
Στην ποντιακή αντίληψη, η αναφορά στα «Φώτα» συνδέεται πρωτίστως με τη Βάπτιση του Χριστού, ενώ το «φώτισμαν» παραπέμπει ειδικότερα στο ράντισμα με τον Αγιασμό. Η ημέρα ερμηνεύεται και βιώνεται ως στιγμή θεοφάνειας: κατά την παράδοση «άνοιξε» ο ουρανός στον Ιορδάνη και το Άγιο Πνεύμα, το «Άεν Φως», κατέβηκε «ως πουλί» πάνω από τον Χριστό. Η θεολογική αυτή εικόνα σώζεται χαρακτηριστικά στο ποντιακό δίστιχο:
«Σον Ιορδανοπόταμον ο ουρανόν ενοίεν
και τ’ Αεφώς άμον πουλίν, σον Χριστόν εκατήβεν».
