Στις 14 Σεπτεμβρίου 2001 έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 70 ετών, ο Στέλιος Καζαντζίδης. Ο λαϊκός τραγουδιστής με τη σημαντικότερη, ίσως, φωνή της μεταπολεμικής Ελλάδας σίγησε ύστερα από μάχη με τον καρκίνο, αφήνοντας πίσω του μία ανεκτίμητη μουσική παρακαταθήκη.
Η φωνή του, όμως, δεν έφυγε ποτέ.
Παρέμεινε στα σπίτια των προσφύγων, στα καφενεία, στα εργοστάσια, στα ταξίδια των μεταναστών και στις οικογενειακές συγκεντρώσεις. Παρέμεινε μαζί με τους ανθρώπους που γνώρισαν τη φτώχεια, τον ξεριζωμό, την ξενιτιά και τον μόχθο. Γιατί ο Καζαντζίδης δεν τραγουδούσε απλώς για αυτούς. Ήταν ένας από αυτούς.
Παιδί προσφύγων στη Νέα Ιωνία
Ο Στέλιος Καζαντζίδης γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου 1931 στη Νέα Ιωνία. Ο πατέρας του, Χαράλαμπος, καταγόταν από τα Κοτύωρα του Πόντου, ενώ η μητέρα του, Γεσθημανή, είχε ρίζες από την Αλάγια της Μικράς Ασίας.
Μεγάλωσε σε μια προσφυγική γειτονιά, μέσα στη φτώχεια και στις στερήσεις της Κατοχής. Έχασε τον πατέρα του σε νεαρή ηλικία και αναγκάστηκε να βγει νωρίς στη βιοπάλη για να στηρίξει τη μητέρα και τον μικρότερο αδελφό του. Πούλησε νερό, τσιγάρα και κάστανα, εργάστηκε σε οικοδομές και εργοστάσια και γνώρισε από πρώτο χέρι τη σκληρότητα της ζωής.
Αυτά τα βιώματα πέρασαν αργότερα στη φωνή του. Ο πόνος που ακουγόταν στα τραγούδια του δεν ήταν κατασκευασμένος. Ήταν η ίδια του η ζωή.
Το 1952 πραγματοποίησε το δισκογραφικό του ξεκίνημα. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν συνεργάστηκε με ορισμένους από τους σημαντικότερους συνθέτες και στιχουργούς της χώρας και έγινε η φωνή που εξέφρασε τον εργάτη, τον πρόσφυγα, τον μετανάστη, τον αδικημένο και τον άνθρωπο του καθημερινού μόχθου. Το Αρχείο της ΕΡΤ έχει διασώσει ένα πολύτιμο αφιέρωμα στη ζωή και την πορεία του.
Το χρέος προς τον Πόντο
Η ποντιακή καταγωγή του δεν αποτελούσε μία τυπική αναφορά στο οικογενειακό του δέντρο. Ήταν κομμάτι της ταυτότητάς του, μια εσωτερική μνήμη για μια πατρίδα που δεν πρόλαβε να γνωρίσει.
Το 1993 ο Καζαντζίδης συνεργάστηκε με τον αξεπέραστο Χρύσανθο Θεοδωρίδη και κυκλοφόρησαν τον δίσκο «Τα αηδόνια του Πόντου». Η ιστορική αυτή συνάντηση του λαϊκού με το ποντιακό τραγούδι πραγματοποιήθηκε έπειτα από ιδέα του στιχουργού Λευτέρη Χαψιάδη.
Στο σημείωμα που συνόδευε τον δίσκο, ο Καζαντζίδης έγραψε ότι είχε φτάσει η ώρα να «ξεπληρώσει ένα μεγάλο χρέος» προς την ιδιαίτερη πατρίδα των γονιών του. Τον Πόντο που, όπως ομολογούσε, δεν είχε ζήσει ούτε γνωρίσει, αλλά κουβαλούσε βαθιά μέσα στην ψυχή του.
Ο Καζαντζίδης και ο Χρύσανθος τραγούδησαν τον καημό της ξενιτιάς, την προσφυγική μνήμη, τον πόνο της χαμένης πατρίδας και τη νοσταλγία του Πόντου. Δεν ήταν απλώς μία ακόμη δισκογραφική συνεργασία. Ήταν κατάθεση ψυχής και επιστροφή στις ρίζες.
Η φωνή που δεν πέθανε
Ο Στέλιος Καζαντζίδης δεν χρειάστηκε να επισκεφθεί τα Κοτύωρα για να νιώσει Πόντιος. Ο Πόντος είχε φτάσει σε εκείνον μέσα από τον πατέρα του, την οικογενειακή μνήμη, τα βιώματα της προσφυγιάς και τις ιστορίες μιας γενιάς που έχασε την πατρίδα της, αλλά δεν την ξέχασε.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά τον θάνατό του, η φωνή του εξακολουθεί να συγκλονίζει. Γιατί δεν ερμήνευσε απλώς τραγούδια. Έδωσε φωνή σε έναν ολόκληρο λαό και έκανε τον πόνο των προσφύγων, των φτωχών και των ξενιτεμένων κτήμα ολόκληρου του Ελληνισμού.
Ο Στέλιος Καζαντζίδης πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου 2001.
Η φωνή του, όμως, εξακολουθεί να υπάρχει. Και μέσα στα ποντιακά τραγούδια του εξακολουθεί να αναζητά εκείνη την πατρίδα που δεν γνώρισε, αλλά αγάπησε σαν να μην έφυγε ποτέ από αυτήν.
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
