Mία από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της Τουρκίας κατά τη δεκαετία του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990 είναι ο Αντνάν Καχβετζί (Adnan Kahveci).
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Ένας άνθρωπος που θεωρήθηκε ο αρχιτέκτονας της οικονομικής μεταρρύθμισης της χώρας, στενός συνεργάτης του Τουργκούτ Οζάλ, αλλά και πρόσωπο γύρω από το οποίο εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με τον τραγικό θάνατό του.
Κατά τη διάρκεια της εκπομπής της Τετάρτης 24 Ιουνίου 2026, ο Σάββας Καλεντερίδης έκανε ιδιαίτερη μνεία στην ποντιακή καταγωγή του Καχβετζί, υποστηρίζοντας ότι στο επίσημο βιογραφικό του στην τουρκική Εθνοσυνέλευση είχε δηλώσει πως μιλούσε, εκτός από άλλες γλώσσες, και τα ελληνικά, συγκεκριμένα την ποντιακή διάλεκτο («Rumca»). Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν ο Τουργκούτ Οζάλ επιχείρησε να τον συμπεριλάβει στα ψηφοδέλτια της ANAP στις πρώτες εκλογές, το λεγόμενο «βαθύ κράτος» αντέδρασε έντονα χαρακτηρίζοντάς τον «επικίνδυνο», ακριβώς επειδή γνώριζε την ελληνική γλώσσα και τα ποντιακά.
Ο Σάββας Καλεντερίδης υποστήριξε ακόμη ότι ο θάνατός του το 1993 δεν ήταν απλό τροχαίο δυστύχημα, αλλά πολιτική δολοφονία, αποδίδοντας την ευθύνη στο βαθύ κράτος της Τουρκίας. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, ο Καχβετζί «τον σκότωσαν», επειδή πίστευε και στην ελληνική του καταγωγή, ενώ σημείωσε ότι υπήρξε ο άνθρωπος που έθεσε τα θεμέλια της φιλελευθεροποίησης της τουρκικής οικονομίας. Πρόσθεσε επίσης ότι μετά τον θάνατό του η οικογένειά του αντιμετώπισε σοβαρά οικονομικά προβλήματα, παρά την τεράστια προσφορά του προς το τουρκικό κράτος.
Δείτε το απόσπασμα της εκπομπής:
Γεννημένος στον ιστορικό Πόντο
Ο Αντνάν Καχβετζί γεννήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 1949 στη συνοικία Γιλμάζλαρ της περιοχής Μπέσκιοϊ, στην επαρχία Κοπρουμπασί της Τραπεζούντας, μία περιοχή με έντονο ελληνικό και ποντιακό ιστορικό αποτύπωμα. Από το Μπέσκιοϊ άλλωστε κατάγεται ο γνωστός τοις πάσι στον ποντιακό κόσμο καλλιτέχνης Αντέμ Εκίζ.
Υπήρξε παιδικός φίλος και συμμαθητής του μετέπειτα ιδιαίτερα γνωστού νομάρχη Ρετζέπ Γιαζιτζίογλου. Τα πρώτα του σχολικά χρόνια τα πέρασε στο χωριό του, όμως λόγω της εργασίας του πατέρα του η οικογένεια μετακινήθηκε στη Σαμψούντα, όπου ολοκλήρωσε το δημοτικό και το γυμνάσιο.
Η ακαδημαϊκή του πορεία υπήρξε εντυπωσιακή. Αποφοίτησε το 1966 ως πρώτος της τάξης από το περίφημο Λύκειο Kabataş Erkek της Κωνσταντινούπολης, ενώ πέτυχε την πρώτη θέση στις εισαγωγικές εξετάσεις της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κωνσταντινούπολης.
Με κρατική υποτροφία συνέχισε τις σπουδές του στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Πανεπιστήμιο Purdue της Ιντιάνα, όπου αποφοίτησε ως ηλεκτρολόγος μηχανικός. Στη συνέχεια απέκτησε διδακτορικό στη μηχανική από το Πανεπιστήμιο του Μιζούρι και εργάστηκε ως ακαδημαϊκός, πριν επιστρέψει στην Τουρκία για να διδάξει στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου.
Ο άνθρωπος της οικονομικής μεταμόρφωσης
Μετά την πανεπιστημιακή του σταδιοδρομία εισήλθε στη δημόσια διοίκηση και γρήγορα βρέθηκε στο στενό επιτελείο του Τουργκούτ Οζάλ, ο οποίος εκείνη την περίοδο σχεδίαζε τη ριζική μεταρρύθμιση της τουρκικής οικονομίας.
Ο Καχβετζί συγκαταλέχθηκε στα ιδρυτικά στελέχη του Κόμματος της Μητέρας Πατρίδας (ANAP) το 1983 και εξελέγη βουλευτής Κωνσταντινούπολης στις εκλογές του 1987, υπηρετώντας τόσο στη 18η όσο και στη 19η κοινοβουλευτική περίοδο.
Κατά τη διάρκεια της πολιτικής του διαδρομής ανέλαβε ιδιαίτερα κρίσιμα κυβερνητικά χαρτοφυλάκια. Διετέλεσε υπουργός Επικρατείας αρμόδιος για τον Κρατικό Σχεδιασμό (DPT) και το Δημόσιο Ταμείο, ενώ αργότερα, επί πρωθυπουργίας Γιλντιρίμ Ακμπουλούτ, τοποθετήθηκε υπουργός Οικονομικών.
Στην Τουρκία θεωρήθηκε ένας από τους βασικούς διαμορφωτές της μετάβασης της χώρας σε μια πιο φιλελεύθερη οικονομία. Ξεχώριζε για την τεχνοκρατική του κατάρτιση, την προσήλωσή του στην επιστήμη και την τεχνολογία, αλλά και για τις πρωτοποριακές ιδέες που παρουσίαζε σε μία περίοδο κατά την οποία η τουρκική οικονομία επιχειρούσε να απομακρυνθεί από το αυστηρά κρατικιστικό μοντέλο.
Η τουρκική κοινή γνώμη τον αποκαλούσε συχνά «το θαυμαστό παιδί», ενώ απέκτησε τη φήμη έντιμου και εργατικού πολιτικού, που συγκρουόταν με τα κυκλώματα διαφθοράς και προωθούσε μεταρρυθμίσεις με στόχο τον εκσυγχρονισμό του κράτους.
Η έκθεση για το Κουρδικό
Ιδιαίτερη θέση στην πολιτική του διαδρομή κατέχει και η έκθεση που συνέταξε για λογαριασμό του προέδρου Τουργκούτ Οζάλ σχετικά με το Κουρδικό ζήτημα.
Σε μια περίοδο όπου το θέμα αντιμετωπιζόταν σχεδόν αποκλειστικά με στρατιωτικά μέσα, ο Καχβετζί πρότεινε πολιτικές λύσεις, μεγαλύτερο εκδημοκρατισμό και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τους εθνικιστικούς κύκλους και το στρατιωτικό κατεστημένο.
Το μοιραίο δυστύχημα
Στις 5 Φεβρουαρίου 1993 ο Αντνάν Καχβετζί ξεκίνησε με την οικογένειά του οδικώς για την Κωνσταντινούπολη.
Στην περιοχή μεταξύ Μπολού και Γκερέντε, κοντά στη σύνδεση Γκερέντε-Τσαϊντούρτ, οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις λόγω έργων είχαν αλλάξει τη ροή της κυκλοφορίας. Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, η είσοδος προς την κατεύθυνση της Κωνσταντινούπολης είχε αποκλειστεί με προστατευτικά κιγκλιδώματα και οι πινακίδες είχαν μετακινηθεί. Μέσα σε πυκνή ομίχλη, ο Καχβετζί εισήλθε κατά λάθος στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, όπου το αυτοκίνητό του συγκρούστηκε μετωπικά με άλλο όχημα.
Ο ίδιος και η σύζυγός του Φουσούν σκοτώθηκαν ακαριαία, ενώ η 17χρονη κόρη τους Ασλιχάν υπέκυψε λίγο αργότερα στο νοσοκομείο. Από το δυστύχημα επέζησε μόνο ο γιος τους Τζιχάν, ενώ ο μεγαλύτερος γιος, Μεχμέτ, δεν βρισκόταν στο αυτοκίνητο.
Ο Αντνάν Καχβετζί τάφηκε στο κοιμητήριο Γιατζακίκ της Κωνσταντινούπολης.
Ένα πρόσωπο που εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις
Περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του, ο Αντνάν Καχβετζί εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο ιδιαίτερες προσωπικότητες της σύγχρονης τουρκικής ιστορίας.
Για άλλους υπήρξε ένας οραματιστής τεχνοκράτης που επιχείρησε να εκσυγχρονίσει την οικονομία και να αντιμετωπίσει με πολιτικούς όρους κρίσιμα εθνικά ζητήματα. Για άλλους, αποτέλεσε θύμα των εσωτερικών συγκρούσεων του τουρκικού κράτους.
Οι αναφορές του Σάββα Καλεντερίδη επαναφέρουν στο προσκήνιο μια ακόμη διάσταση της προσωπικότητάς του: εκείνη της ποντιακής καταγωγής και της γνώσης της ελληνικής γλώσσας, στοιχεία που, σύμφωνα με τον ίδιο, αντιμετωπίστηκαν με καχυποψία από τμήματα του τουρκικού κατεστημένου.
Παρότι οι ισχυρισμοί περί δολοφονίας δεν έχουν τεκμηριωθεί επισήμως και η επίσημη εκδοχή παραμένει εκείνη του τροχαίου δυστυχήματος, η προσωπικότητα του Αντνάν Καχβετζί εξακολουθεί να περιβάλλεται από έντονο ιστορικό και πολιτικό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα για όσους μελετούν την ιστορία του Πόντου, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τις εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας στην Τουρκία.
Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης είναι δημοσιογράφος ποντιακής καταγωγής. Οι πρόγονοί του προέρχονται από το Κοιλάδι Τραπεζούντας, το Χαμσίκιοϊ Ματσούκας και τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ).
