Έκθεση Ζωγραφικής 27-4-2026 έως 3-5-2026 Φουαγιέ Δήμου Θεσσαλονίκης – Συμμετέχουσες Εικαστικοί

ΑΜΠΕΡΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ

Η Σοφία Αμπερίδου σημαντική Ελληνίδα εικαστικός και ιστορικός ελληνικού πολιτισμού, μέσα από τα έργα της, τα οποία χρονολογούνται από τα νεανικά της χρόνια ως τις μέρες μας, αποτυπώνει γεγονότα και πρόσωπα ιστορικά, ηρωικά και νοσταλγικά, που μέσα από τις ζωγραφιές μιλούν με θέρμη και συγκίνηση, φέρνοντας ολοζώντανο το παρελθόν στο παρόν. Τα έργα της είναι φιλοτεχνημένα με ακρυλικά και σκόνες σε καμβά και συνιστούν «μικρά βιβλία» που αφηγούνται την ιστορία και τον πολιτισμό των Ελλήνων του Πόντου, αλλά και στιγμές ζωής των προγόνων που της έδωσαν την έμπνευση και την σπίθα δημιουργίας.

Στην παρούσα έκθεση συμμετέχει με εξής έργα:

Το Ομφάλιο της Τραπεζούντας

Εμπνευσμένο από το ποίημα του Θεσσαλονικιού ποιητή Ντίνου Χριστιανόπουλου «Ο μαρμάρινος δίσκος της Τραπεζούντας» από την ποιητική συλλογή « Η πιο βαθιά πληγή», που εκδόθηκε το 1998.

Η Αγία Κασσάνδρα

Η Αγία Νεομάρτυρας Κασσάνδρα Μουρούζη-Υψηλάντη. Καταγόταν από την Τραπεζούντα και μαρτύρησε την 1η Αυγούστου 1677. Η ευγενής γενιά της, η αγάπη της για τον Θεό και την πατρίδα, η μεγαλοψυχία και η ελεημοσύνη της, μα κυρίως η εκούσια θυσία της την κατέστησαν ως φυσιογνωμία κομβικό σταθμό στην ιστορική διαδρομή των οικογενειών. Χαρακτηρίστηκε “Η γιαγιά της Ελληνικής Επανάστασης” καθώς από τον γιο της Κωνσταντίνο απέκτησε τα δισέγγονα Αλέξανδρο και Δημήτριο Υψηλάντη, οι οποίοι πρωτοστάτησαν στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821.

Αφανείς μάρτυρες της πίστεως εν Πόντω

Το έργο είναι εμπνευσμένο από την οικογενειακή ιστορία της ζωγράφου και τον προπάππο της ιερέα Ιωάννη Αμπερίδη – Παπαϊωάννου, που εξοντώθηκε από τους Τσέτες στο χωριό Καγιά Αλάν στην Κερασούντα του Πόντου.

Ανθεί και φέρει κι άλλο

«Η Ρωμανία κι αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο» είναι το πιο γνωστό ποντιακό μοιρολόι. Συμβολίζει την αιώνια συνέχεια του Ελληνισμού, την ελπίδα και την αντοχή. Ο Ποντιακός Ελληνισμός παρά τις καταστροφές, τον βίαιο ξεριζωμό, την προσφυγιά και τις δυσκολίες κατόρθωσε να επιβιώσει και να διατηρήσει την πολιτιστική του ταυτότητα στην προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη.

ΓΙΑΛΑΜΑ ΜΕΛΙΝΑ 

ΣΤΗΝ ΣΤΡΑΤΑ ΤΗΝ ΑΓΥΡΙΣΤΟ!

Η έμπνευση ήρθε μια Μ. Πέμπτη καθώς καρφώθηκε στην σκέψη μου το ακάνθινο στεφάνι του Εσταυρωμένου.

Το ακάνθινο στεφάνι του Εσταυρωμένου δεν είναι μόνο σύμβολο χλευασμού και πόνου· είναι η ύψιστη αποτύπωση της ανθρώπινης αδικίας πάνω στο σώμα της αθωότητας. Τα αγκάθια, μπλεγμένα στο μέτωπο, θυμίζουν πως ο πόνος δεν επιβάλλεται απλώς, αλλά φοριέται, γίνεται βάρος που διαπερνά τη σάρκα και την ψυχή. Είναι η εικόνα μιας θυσίας που δεν ζητήθηκε, αλλά επιβλήθηκε από τη σκληρότητα και την τύφλωση των ανθρώπων.

Παρόμοια, η μνήμη της Ποντιακής Γενοκτονίας στέκει σαν ένα συλλογικό ακάνθινο στεφάνι πάνω στην ιστορία ενός λαού. Δεν πρόκειται μόνο για γεγονότα βίας και εξόντωσης, αλλά για μια βαθιά πληγή που συνεχίζει να αιμορραγεί μέσα στον χρόνο. Οι διωγμοί, οι πορείες θανάτου, ο ξεριζωμός από τις πατρογονικές εστίες έγιναν αγκάθια που καρφώθηκαν στη μνήμη και την ταυτότητα των Ποντίων.

Όπως ο Εσταυρωμένος κουβαλά το βάρος του πόνου για να φανερώσει την αλήθεια της ανθρώπινης ύπαρξης, έτσι και οι απόγονοι των Ποντίων κουβαλούν τη μνήμη όχι ως εκδίκηση, αλλά ως μαρτυρία. Το ακάνθινο στεφάνι μετατρέπεται από όργανο βασανισμού σε σύμβολο αντοχής και αξιοπρέπειας. Υπενθυμίζει πως μέσα από τον πόνο μπορεί να γεννηθεί η επιμονή στη ζωή, στη μνήμη και στη δικαιοσύνη.

Η σύνδεση αυτών των δύο δεν είναι απλώς θρησκευτική ή ιστορική· είναι βαθιά ανθρώπινη. Είναι η υπενθύμιση ότι κάθε αδικία, μικρή ή μεγάλη, αφήνει τα δικά της αγκάθια. Και ότι η αληθινή λύτρωση δεν έρχεται με τη λήθη, αλλά με τη διατήρηση της μνήμης και τη μετατροπή του πόνου σε φως που οδηγεί τις επόμενες γενιές.

ΓΙΑΚΓΚΟΥΝΙΔΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ

Μόνος με τη μνήμη

Έμεινε μόνος, με τα χέρια άδεια και την ψυχή βαριά. Όλα του τα πήραν ο άνεμος της φωτιάς και του αίματος. Όλα εκτός από τη μνήμη. Κλείνει τα μάτια και βλέπει, τη μάνα και τον πατέρα του, τη γυναίκα του με το στερνοπαίδι τους αγκαλιά και τα άλλα δύο να παίζουν γύρω από τη φούστα της.. Μα πάνω απ’ όλα Εκείνη, την Παναγιά του, σκαλισμένη στο βράχο, να τους κοιτά με βλέμμα γαλήνιο, σα να τους υποσχόταν πως τίποτα δε χάνεται στ’ αλήθεια. Τα μάτια του γεμίζουν δάκρυα. Οι Πόντιοι δεν κλαίνε, οι Πόντιοι κάνουν τον πόνο τους χορό. Θυμάται τον ουρανό του Πόντου. Απέραντος, βαθύς, γεμάτος φως. Εκεί πετούσαν οι αετοί, περήφανοι, αδάμαστοι. Τους θυμάται να σχίζουν τον αέρα όπως θα ήθελε κι εκείνος να σκίσει τη μοίρα του και να γυρίσει πίσω το χρόνο. Μόνο μέσα του. Εκεί ζει ακόμα ο τόπος, η οικογένεια, η πίστη, οι ψυχές που περιπλανιούνται. Μα όσο θυμάται δε χάθηκαν, Όσο θυμάται, ανασαίνουν.

Περιγραφή: Ακρυλικά, Αυγοτέμπερα και στόκος σε καμβά 90x90cm

Προσευχή στην Παναγιά του Πόντου

Παναγιά μου, Κυρά του Πόντου, Εσύ που στάθηκες φως μες στο σκοτάδι και σκέπη στους κυνηγημένους, θυμήσου τα παιδιά που περπάτησαν δρόμους δίχως επιστροφή, τις μάνες που κράτησαν τη μνήμη σαν φυλαχτό, τους πατέρες που άντεξαν τον πόνο και δεν λύγισαν. Μέσα στη στάχτη κράτησαν το όνομά Σου ζωντανό, κι Εσύ σα βροχή τους προστάτεψες.

Δώσε ανάπαυση στις ψυχές που χάθηκαν άδικα και δύναμη σ’ εκείνους που έμειναν να θυμούνται, να τιθασεύσουν το θυμό και να μην ζητούν εκδίκηση. Μην αφήσεις να σβήσει η γλώσσα, το τραγούδι η πίστη τους. Κράτα τον Πόντο ζωντανό μες στην καρδιά τους. Κι όταν ο πόνος γίνεται βαρύς σαν πέτρα, γίνε Εσύ φτερό, να σηκώσεις ψηλά τις ψυχές, εκεί όπου η μνήμη δεν πληγώνει μα γίνεται φλόγα στο καντήλι της παρηγοριάς.

Περιγραφή: Ακρυλικά, Αυγοτέμπερα και στόκος σε καμβά 80x80cm

Η μνήμη ενώνει γενιές

Μεγάλωσαν μέσα σε μεγάλα σπίτια και σιωπηλές πολυτέλειες. Η ζωή τους ήταν γεμάτη, μα ποτέ πλήρης. Κάτι αόρατο, σαν ξεχασμένη μελωδία, τους ακολουθούσε από παιδιά, ήχοι ξεχασμένοι σχεδόν μυστηριακοί που τους τραγουδούσε η μάνα τους για να τους νανουρίσει. Οι γονείς τους είχαν πεθάνει εδώ και δύο χρόνια σε ατύχημα.

Όταν ήρθε το νέο για τον θάνατο του παππού, ταξίδεψαν σχεδόν από υποχρέωση. Φτάνοντας ένοιωσαν παράταιροι.. Σε εκείνο το παλιό πατρογονικό πέτρινο σπίτι, βρήκαν κάτι περισσότερο από μνήμη. Ένα σεντούκι. Το άνοιξαν μαζί. Μέσα, μια εικόνα της Παναγίας, φθαρμένη μα ζωντανή, και μια σημαία του Πόντου, βαριά από ιστορία. Άγγιξαν τα κειμήλια σαν να άγγιζαν τους ίδιους τους προγόνους τους.

Εκείνη τη στιγμή, κάτι μέσα τους ενώθηκε. Δεν ήταν πια μόνο ό,τι είχαν ζήσει, αλλά και ό,τι κουβαλούσαν μέσα τους. Για πρώτη φορά, δεν έλειπε τίποτα. Ήταν ολόκληροι.

Περιγραφή: Στόκος, ακρυλικά και κιμωλία σε καμβά 70x100cm

Κυνηγημένοι

Η μάνα έτρεχε χωρίς να κοιτά πίσω. Η γη έκαιγε κάτω από τα πόδια της και ο αέρας κουβαλούσε κραυγές, στάχτη και χαμένα ονόματα. Στην αγκαλιά της σφιχτά το παιδί της· ό,τι της είχε απομείνει από έναν κόσμο που γκρεμιζόταν. Κάθε βήμα ήταν προσευχή, κάθε ανάσα και μια υπόσχεση πως θα ζήσει.

Και πίσω της, αθόρυβα μα σταθερά, στεκόταν η Παναγία. Όχι σαν σκιά, μα σαν φως που δεν έσβηνε. Τα μάτια Της γεμάτα στοργή, στα χέρια Της κι Εκείνη κρατούσε τον Μονάκριβό της.

Όταν τα γόνατά της μάνας λύγιζαν, ένιωθε μια δύναμη να τη σηκώνει. Όταν ο φόβος την τύλιγε, μια γαλήνη απλωνόταν στην καρδιά της. Δεν ήταν μόνη. Είχε την Παναγιά βοηθό και προστάτιδα. Μέσα στην καταστροφή, η πίστη είχε μείνει όρθια. Και μαζί της, η ελπίδα.

Περιγραφή: Αυγοτέμπερα σε ξύλο 40x50cm

ΜΠΑΛΝΤΟΥΝΑ ΝΑΤΑΣΑ

Φραντάλα > Η νέα γυναίκα

με την επιδεικτική ενδυμασία και συμπεριφορά, η πρόσχαρη.

Η λέξη συναντάται ως «φραντάλα» στους ιδιωματισμούς Κερασούντας, Κοτυώρων, Σάντας, Τραπεζούντας και Χαλδίας. Στην Τραπεζούντα χρησιμοποιείται και ως «φράντουλα». Από το μεταγενέστερο επίθετο ευφραντός (χαρούμενος) και την κατάληξη -άλα, διά του μεταβατικού τύπου ευφραντάλα.

Less > μείον – λιγότερο – πιο λίγο – χωρίς

ΠΡΟΒΑΤΙΔΟΥ ΜΑΡΙΝΑ 

Κείμενα έργων Μαρίνας Προβατίδου

Όταν χορεύουμε η γη τρομάζει / Λάδι σε καμβά / 50Χ70

Ο πίνακας πραγματεύεται τη συλλογική μνήμη και την πολιτισμική ταυτότητα των Ποντίων μέσα από τη μορφή του κυκλικού χορού, όπου οι φιγούρες, ενωμένες ώμο με ώμο, συγκροτούν ένα ενιαίο σώμα που συμβολίζει τη συνέχεια και τη συνοχή της κοινότητας. Το έδαφος είναι ζωγραφισμένο με έντονο κόκκινο χρώμα λειτουργεί συμβολικά, παραπέμποντας στη Γενοκτονία των Ποντίων (1914–1923) και μετατρέποντας τον χώρο σε τόπο μνήμης και ιστορικού τραύματος. Η αντίθεση ανάμεσα στις θερμές, φωτεινές ενδυμασίες και στο βαρύ, σχεδόν αιματώδες υπόστρωμα δημιουργεί μια ένταση ανάμεσα στη ζωή και την απώλεια, στη γιορτή και το πένθος. Το φως στο κέντρο της σύνθεσης αναδεικνύει τη δύναμη της συλλογικότητας, υποδηλώνοντας ότι, παρά το τραύμα, η μνήμη και η ταυτότητα επιβιώνουν και μεταφέρονται μέσα από την παράδοση και τον χορό, ο οποίος εδώ λειτουργεί και ως πράξη αντίστασης.

Μαύρη πέτρα θεμέλιο για μια νέα ζωή / Κεραμικό /12Χ8

Το έργο αρθρώνεται γύρω από την έννοια της μνήμης και του τόπου, μέσα από τη μορφή μιας μαύρης πέτρας που κρατιέται στο χέρι. Η πέτρα δεν λειτουργεί απλώς ως υλικό στοιχείο, αλλά ως συμβολική συμπύκνωση της γης που άφησαν πίσω οι πρόγονοι — ένας τόπος που δεν υφίσταται πια ως φυσική παρουσία, αλλά επιβιώνει ως βιωμένη εμπειρία και συλλογική μνήμη. Το μαύρο χρώμα παραπέμπει στη σιωπή, την απώλεια και το τραύμα, ενώ ταυτόχρονα ενσωματώνει τη δύναμη και την ανθεκτικότητα της γης.

Το χέρι που περιβάλλει την πέτρα εισάγει μια διάσταση προστασίας και συνέχειας, μετατρέποντας το βάρος της μνήμης σε θεμέλιο για μια νέα ζωή. Η σχέση ανάμεσα στη σκληρή, συμπαγή ύλη και τη ζωντανή, ανθρώπινη μορφή δημιουργεί μια ένταση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, αναδεικνύοντας τη διαδικασία μεταφοράς της ταυτότητας μέσα στον χρόνο.

Μαρτυρία σε κόκκινο πεδίο / 120Χ80 / Τσόχα – Μικτή τεχνική

Το έργο «Μαρτυρία σε κόκκινο πεδίο» αναπτύσσεται ως μια λιτή αλλά ιδιαίτερα φορτισμένη εικαστική πρόταση, όπου το χρώμα και το υλικό μετατρέπονται σε φορείς μνήμης και συμβολισμού. Το έντονο κόκκινο φόντο λειτουργεί ως πεδίο αναφοράς στο αίμα, τη θυσία και το τραύμα, δημιουργώντας μια άμεση συναισθηματική ένταση που διαπερνά το βλέμμα του θεατή. Πάνω σε αυτό το πεδίο εγγράφεται ο σταυρός, όχι ως απλό θρησκευτικό σύμβολο, αλλά ως σημείο μαρτυρίας και οδύνης.

Η χρήση των αγκαθιών τριανταφυλλιάς για τη συγκρότηση του σταυρού ενισχύει την έννοια του πόνου και της θυσίας, παραπέμποντας τόσο στο μαρτύριο, το φυσικό υλικό, εύθραυστο αλλά αιχμηρό, φέρει μέσα του μια διττή σημασία: την ομορφιά και ταυτόχρονα τον τραυματισμό.

Το κόκκινο πεδίο λειτουργεί ως ενεργός χώρος μαρτυρίας, όπου η μνήμη εγγράφεται, διατηρείται και επαναδιατυπώνεται. Ο σταυρός από αγκάθια γίνεται ένα σιωπηλό αλλά ισχυρό σύμβολο, που καλεί τον θεατή να αναμετρηθεί με την έννοια της απώλειας, της θυσίας και της διαχρονικής ανθρώπινης αντοχής.

Φλόγα μνήμης / Κεραμικό / 35Χ27Χ10

Ο τίτλος «Φλόγα Μνήμης» αποδίδει εύστοχα τη δυναμική του έργου, όπου η μορφή μετατρέπεται σε σύμβολο διαρκούς ανάφλεξης της ιστορίας και της συλλογικής συνείδησης. Ο κόκκινος αετός, επιβλητικός και ακίνητος, μοιάζει να αναδύεται μέσα από τη φωτιά, φέροντας το βάρος της μνήμης αλλά και τη δύναμη της επιβίωσης. Το έντονο κόκκινο δεν παραπέμπει μόνο στο αίμα και τη θυσία, αλλά και στη ζωντανή, άσβεστη ενέργεια που διατηρεί το παρελθόν παρόν.

Πυρρίχιος χορός / Βαθυτυπία / 70Χ100

Αυτό το έργο κουβαλά μια βαριά, σχεδόν αρχέγονη ενέργεια — σαν να μην απεικονίζει απλώς μορφές, αλλά ίχνη ανθρώπων μέσα στον χρόνο.

Ο πυρρίχιος χορός εδώ δεν παρουσιάζεται ως γιορτή, αλλά ως μνήμη χαραγμένη στο σώμα. Οι φιγούρες, σκυφτές, επαναλαμβανόμενες, σχεδόν ανώνυμες, μοιάζουν να κινούνται σε μια πορεία περισσότερο παρά σε έναν χορό. Η κίνηση είναι ρυθμική αλλά βαριά, σαν να κουβαλούν κάτι αόρατο — ιστορία, τραύμα, επιβίωση. Η έλλειψη καθαρών χαρακτηριστικών ενισχύει αυτή την αίσθηση συλλογικότητας: δεν είναι πρόσωπα, είναι γενιές.

Η παλέτα, με τους σκούρους, γήινους τόνους και τις διαβρωμένες υφές, θυμίζει φθορά, χώμα, ίχνος. Σαν το έργο να έχει “δουλευτεί” από τον χρόνο και όχι μόνο από το χέρι. Οι κατακόρυφες ροές του χρώματος μοιάζουν με στάλες — σαν μνήμη που διαλύεται αλλά δεν χάνεται.

Έτσι, ο πυρρίχιος μετασχηματίζεται: από πολεμικός χορός γίνεται τελετουργία επιβίωσης. Δεν είναι μόνο κίνηση, είναι επιμονή. Ένα σώμα που θυμάται, ακόμη κι όταν όλα γύρω του έχουν σβήσει.

Φλεγόμενη γη / Λάδι σε καμβά / 50Χ70

Ο τίτλος «Φλεγόμενη Γη» συνοψίζει με αμεσότητα και ένταση το περιεχόμενο του έργου, όπου η καταστροφή του τόπου και η ανθρώπινη τραγωδία συνυπάρχουν σε μια ενιαία, εκρηκτική εικόνα. Η γη δεν αποτελεί πλέον σταθερό σημείο αναφοράς, αλλά μετατρέπεται σε πεδίο βίας και απώλειας, ένα τοπίο που καταρρέει μαζί με τις ζωές που το κατοικούν. Οι φλόγες που κατακλύζουν τον οικισμό δεν λειτουργούν μόνο ως φυσικό φαινόμενο, αλλά ως σύμβολο αφανισμού, ξεριζωμού και ιστορικού τραύματος.

Οι μορφές κινούνται βιαστικά, σχεδόν απελπισμένα, διασχίζοντας ένα έδαφος που μοιάζει να καίγεται κάτω από τα πόδια τους. Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς φυγή· είναι μια βίαιη μετάβαση από τον οικείο χώρο στην αβεβαιότητα. Η χρήση έντονων θερμών χρωμάτων —κόκκινων, πορτοκαλί και βαθιών σκούρων τόνων— ενισχύει τη δραματικότητα της σκηνής, ενώ η πυκνή, χειρονομιακή πινελιά αποδίδει την ένταση της στιγμής και τη συναισθηματική φόρτιση.

Το βλέμμα της γιαγιάς μου ματωμένος Πόντος / χαρακτικό / 50Χ70

Η γιαγιά μου, πρόσφυγας, κουβαλά στο βλέμμα της μια διαδρομή γεμάτη απώλειες, αλλά και μια δύναμη που δεν λύγισε ποτέ. Μέσα στις γραμμές του προσώπου της υπάρχει ο ξεριζωμός, μα και η επιμονή να σταθεί ξανά όρθια, να ξαναχτίσει, να συνεχίσει. Δεν το έβαλε κάτω∙ κι αυτό το βλέμμα δεν ζητά λύπηση, αλλά θυμίζει τι σημαίνει αντοχή και αξιοπρέπεια.

Το βλέμμα της γιαγιάς μου /Σχέδιο / 51Χ40

Το βλέμμα της γιαγιάς μου, νύφη και πρόσφυγας μαζί, κουβαλά την Ποντιακή ιστορία. Μέσα στα μάτια της συνυπάρχουν η απώλεια και η αντοχή, το ξερίζωμα και μια παράξενη αξιοπρέπεια. Το λευκό φόρεμα είναι σύμβολο μιας μνήμης που επιμένει, ενώ το μπουκέτο στα χέρια της μοιάζει σαν μια μικρή υπόσχεση ζωής μέσα σε ό,τι χάθηκε. Είναι ένα βλέμμα που στέκεται ανάμεσα στο παρελθόν και σε ένα μέλλον που χτίστηκε με δύναμη.