Η Δίκη των Εξ αποτελεί κομβικό γεγονός σε ό,τι αφορά τον Εθνικό Διχασμό, αλλά όχι μόνο. Γράφει ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου στο βιβλίο που διατρέχουμε, «Ο Εθνικός Διχασμός. Οι επιπτώσεις στους θεσμούς και στην πολιτική κουλτούρα» (εκδ. Πατάκη): η επιρροή της Δίκης των Εξ «καθόρισε τη δυναμική του Διχασμού και των ανακυκλώσεών του».
Οπως γράφαμε και σε ένα από τα σημειώματα της προηγούμενης εβδομάδας με αφορμή το συγκεκριμένο βιβλίο: «Ως υπαίτιοι για την (Μικρασιατική) Καταστροφή δικάστηκαν οκτώ πολιτικοί και στρατιωτικοί· από αυτούς εκτελέστηκαν οι έξι: δύο πρώην πρωθυπουργοί, υπουργοί Οικονομικών και Εθνικής Αμυνας (στρατιωτικών τότε), ένας ανώτατος αξιωματικός. Μεγάλα ονόματα της εποχής στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα. Mε την εκτέλεση αυτή η βενιζελική παράταξη εξόντωσε όλους τους επικεφαλής του αντιβενιζελισμού» (Τελείωσε ποτέ ο Διχασμός; «Κ», 28.11.25).
Σύμφωνα με τον Χατζηβασιλείου, «η εξόντωση της ηγεσίας των αντιπάλων προσέφερε στους ακραίους βενιζελικούς την πολιτική κυριαρχία και τον έλεγχο του στρατού. Αλλά παράλληλα ανακύκλωσε τον Διχασμό με δραματικό τρόπο».
Η εκτέλεση των Εξ οδήγησε δεκατρία χρόνια μετά, το 1935, σε μια ακόμη, αυτή τη φορά από τους αντιβενιζελικούς, τριών ανθρώπων. Ηταν ένα είδος εκδίκησης; Ναι· «μετά την κατάπνιξη του βενιζελικού κινήματος», γράφει πολύ εύστοχα ο Χατζηβασιλείου, «(οι αντιβενιζελικοί) ανταπέδωσαν με έναν τρόπο που ο μελετητής της θεσμικής Ιστορίας δεν μπορεί παρά να βρει αποκαρδιωτικό».
Κρατώ αυτή την τελευταία λέξη: «αποκαρδιωτικό». Ισως να μην υπάρχει καλύτερη για να αποδώσει τις ολέθριες συνέπειες που μπορεί να έχει ένας εθνικός διχασμός σε μια χώρα. Εν προκειμένω, μια δίκη – παρωδία όπως η συγκεκριμένη και μια εργαλειοποίηση της δικαιοσύνης επέφερε «την τρομακτική, μακροπρόθεσμη απαξίωση των θεσμών του κράτους».
Προφανώς και τις μαύρες εκείνες ημέρες του φθινοπώρου του 1922, πολλοί, πάρα πολλοί, ζητούσαν την παραδειγματική τιμωρία των ενόχων της Καταστροφής. Και πράγματι οι συγκεκριμένοι πολιτικοί και στρατιωτικοί διέπραξαν εγκληματικά σφάλματα. Αλλά η δίκη καθεαυτή, και ειδικά η κατηγορία της προδοσίας, είναι τραγικά προβληματική.
Κανένας σήμερα δεν είναι σε θέση να νιώσει και να κατανοήσει το οξύτατο πνεύμα, την οργή και την απελπισία εκείνων των ημερών. Ωστόσο, η δίκη εκείνη άφησε τραύματα συλλογικά. Η απειλή για ένα «Γουδί» έρχεται και επανέρχεται (ακούστηκε πολύ κατά την πρόσφατη οικονομική κρίση), ενώ «στη θεσμική πρακτική και στην πολιτική κουλτούρα», η Δίκη επέφερε μια «αποσταθεροποίηση». Επιπροσθέτως, επισημαίνει ο συγγραφέας, νομιμοποιήθηκε επί σειρά δεκαετιών η χρήση του Εκτάκτου Στρατοδικείου «σε δίκες πολιτικού ενδιαφέροντος».
Ο Χατζηβασιλείου τονίζει τη σημασία της αμνηστίας που έδωσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής το 1974 ώστε να μην εκτελεστούν οι πρωταίτιοι της χούντας. Σήμερα αναγνωρίζεται ως ορθή· τότε όμως η αντιμετώπιση ήταν τελείως διαφορετική.
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
Σχόλια