Ο Οκτώβριος στον Πόντο φέρει τον παραδοσιακό προσδιορισμό Τρυγομηνάς ή Τρογομηνάς, γιατί σε πολλές περιοχές αυτόν τον μήνα πραγματοποιούνταν ο τρύγος των σταφυλιών και η συγκομιδή καρπών.
Σε κάποιες περιοχές τον μήνα αυτόν τον ονόμαζαν και Αϊ-Δημήτρη (λόγω της μεγάλης γιορτής του Αγίου Δημητρίου στις 26 Οκτωβρίου) , ενώ στα Κοτύωρα λεγόταν και Πατάλτς .
Προετοιμασίες & γεωργικές εργασίες
Τον Οκτώβριο οι Πόντιοι έσπευδαν να ολοκληρώσουν όλες τις απαραίτητες εξωτερικές εργασίες πριν πιάσει ο βαρύς χειμώνας.
Οι αγρότες προσπαθούσαν να ολοκληρώσουν τη σπορά των δημητριακών εντός του μήνα, καθώς μετά ακολουθούσαν δυνατές βροχές και πιθανόν χιόνια.
Ο τρύγος έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί, και από το σταφύλι να παρασκευαστεί κρασί ή τσίπουρο.
Οι νοικοκυρές έφτιαχναν καβουρμάδες: δηλαδή κρέας με αρκετό λίπος που ψηνόταν και τοποθετούνταν σε δοχεία (τενεκέδες ή κιούπια) για να χρησιμοποιηθεί μέσα στη χειμερινή περίοδο.
Κατέβαζαν τα ζώα από τα παρχάρια (θερινά βοσκοτόπια) προς τα μαντριά, για να περάσουν τον χειμώνα σε πιο προστατευμένους χώρους.
Επιπλέον, τα ζώα περνούσαν από τα χωράφια ώστε να λιπάνουν το έδαφος πριν καλυφθεί από χιόνι.
Συλλέγονταν επίσης αργοί καρποί και φρούτα: μήλα, δαμάσκηνα, κάστανα ή ελιές (όπου υπήρχαν)
Παρασκευή αποξηραμένων καρπών: Τσίρα & Παστίλας
Μέχρι και τον Οκτώβριο παρασκευάζονταν:
Τσίρα: αποξηραμένα δαμάσκηνα, μήλα ή άλλα φρούτα — χρησιμοποιούνταν αργότερα ως κομπόστα (χοσάφ) ή συνοδευτικά.
Παστίλας: παρασκεύαζαν πολτό από σταφύλι που έβραζαν με αλεύρι, και άφηναν το μείγμα στον ήλιο να στεγνώσει. Το παραγόμενο προϊόν πήρα καφέ απόχρωση και έπρεπε να το κόβουν με μαχαίρι για να το καταναλώσουν.
Παροιμίες & ποντιακές εκφράσεις για τον Οκτώβριο
Στην ποντιακή παράδοση κυκλοφορούν διάφορες παροιμίες και εκφράσεις αναφορικά με τον Οκτώβριο, τον τρύγο και τον καιρό:
«Ο Τρυγομηνάς φέρ’ ξύλα και μαραίν’ και ρούζ’ τα φύλλα» — δηλώνει πως φέρνει το φθινόπωρο, ο καιρός αρχίζει να αλλάζει και τα φύλλα πέφτουν.
«Ο Τρυγομηνάς συρίζ’ και τον κρύον πα κρεμίζ’»
«Ντο θέλτς; Θέλω ας σον Θεόν βροχήν» — όταν δεν έβρεχε, τα παιδιά χτυπούσαν την καταμάγια (πανί με το οποίο καθάριζαν τον φούρνο) και φώναζαν στους δρόμους ζητώντας βροχή.
«Έρθεν ο Τρυγομηνάς, άλλο σο ρασίν μη πας» — προειδοποιεί να μην ανέβεις σε ορεινά καθώς ο χειμώνας και τα χιόνια πλησιάζουν.
Θρησκευτικές γιορτές τον Οκτώβριο
Ο μήνας αυτός περιλάμβανε σημαντικές θρησκευτικές ημερομηνίες για τους Πόντιους:
1 Οκτωβρίου: γιορτή του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού
2 Οκτωβρίου: γιορτή του Αγίου Θεόδωρου Γαβρά
18 Οκτωβρίου: Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς
26 Οκτωβρίου: γιορτή του Αγίου Δημητρίου του Μυροβλύτη, μια από τις πιο τιμημένες εορτές του μήνα στον Πόντο.
Ειδικά στην Ποντιακή κοινότητα, η γιορτή του Αγίου Δημητρίου συνδέεται με πανηγύρια, προσφορές και κοινές συγκεντρώσεις.
Το Pontosvoice.com (…τ’εμέτερον η λαλία) είναι μια ενημερωτική ιστοσελίδα που σκοπό έχει να ενημερώνει τον Ποντιακό κόσμο για όλα τα νέα που αφορούν τον Ποντιακό Ελληνισμό , δράσεις, εκδηλώσεις, ιστορικά ευρήματα, απόψεις. Είμαστε μια ανοιχτή ομάδα και είμαστε η φωνή όλων , μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας για ότι σας απασχολεί στο info@pontosvoice.com
